Op de werkconferentie Herstelondersteunend werken vonden de onderstaande 17 workshops plaats. Bekijk hier het verslag en de presentaties.
Terug naar het verslag van de werkconferentie
1. Ruimte maken voor autonomie – door dr. Laura Neijmeijer (senior onderzoeker bij Phrenos), Hilke Molenaar MA (Patiëntenvertrouwenspersoon en Projectmedewerker Eigen Regie bij Stichting PVP) en Fred Balhuizen MA (Stafmedewerker MIND)
Tijdens deze workshop werd met de Mentimeter de vraag gesteld aan de deelnemers: Zit het beschermen van mensenrechten in het DNA van mijn organisatie? Driekwart van de mensen betwijfelden dit of vonden van niet (zie afbeelding). Dit geeft het belang aan van dit onderwerp!
De ggz is erop gericht om alle cliënten goede zorg te bieden, ook in de meest moeilijke omstandigheden. Zorgprofessionals moeten soms lastige afwegingen maken en moeten opereren binnen de kaders van de WGBO, de Wet verplichte ggz (Wvggz) en hun eigen beroepscode. Daarnaast geldt sinds 2016 in Nederland het Verdrag voor de Rechten van de Mens. Uitgangspunt is dat vrijheidsbeperkende maatregelen zoveel mogelijk worden voorkomen en niet langer dan strikt noodzakelijk worden ingezet. In de dagelijkse praktijk zien we dat in de toepassing van dwangmaatregelen aanzienlijke verschillen bestaan tussen ggz-organisaties. Dat betekent dus dat er ruimte is om van elkaar te leren.
In het project Eigen Regie in de Wvggz onderzochten MIND en Stichting PVP met ambulante en klinische teams in de ggz hoe eigen regie van cliënten beter tot zijn recht kan komen. Na een korte inleiding over mensenrechten in de ggz presenteerden Hilke Molenaar van de Stichting PVP en Fred Balhuizen van MIND – vers van de pers – de resultaten van het project en gaven inzage in de praktische tools die ontwikkeld zijn.
2. Netwerkzorg in de praktijk: het versterken van sociale rollen – door dr. Daniëlle van Duin (senior onderzoeker bij Phrenos) en dr. David van de Ven (onderzoeker bij Phrenos).
Netwerkzorg zorgt ervoor dat verschillende partijen beter samenwerken voor passende zorg en ondersteuning van cliënten. Niet vanuit diagnoses, maar vanuit het verhaal van de persoon en de eigen persoonlijke doelen. Het sociale netwerk kan een essentiële rol spelen in de ondersteuning bij deze persoonlijke doelen. In deze workshop werden samen ideeën uitgewisseld over:
- Hoe zou netwerkzorg sociale rollen kunnen versterken?
- Waar staan we nu in het brengen van de visie naar de praktijk en inspirerende voorbeelden hiervan?
- Welke tools kunnen hierbij helpen?
- Presentatie Netwerkzorg (pdf)
3. Rollen en rechten: verbreding én versmalling? Naar een breder verstaan van ervaringskennis – door Lotte Smeenk (onderzoeker bij Phrenos)
Aandacht voor maatschappelijke rollen, het waarborgen van rechten, en kennis van passende werkwijzen zijn onmisbaar bij het realiseren van herstelondersteuning. Maar hoe integreren we dit in de praktijk en sluiten we ermee aan bij cliënten en naasten? En hoe voorkomen we dat het de aandacht voor andere dimensies in het persoonlijke herstelproces versmalt? In deze workshop verkenden we hoe een breed verstaan van het begrip ervaringskennis inzicht en handvatten kan geven voor herstelondersteuning waarin aandacht voor rollen en rechten een passende plek heeft.
4. IPS Onderwijs en de weg naar duurzaam werk – door Carla Mailuhu (landelijk IPS coördinator bij Phrenos) en Jill Sterk (studie- en arbeidscoach, ggz-agoog bij GGZ Breburg)
Onderwijs is meer dan alleen kennis vergaren: het is een middel tot zelfontplooiing, het helpt mensen ontdekken welke rollen zij willen vervullen en vormt een belangrijke springplank naar de arbeidsmarkt. IPS Onderwijs (IPS-O) ondersteunt mensen met psychische kwetsbaarheden bij het vinden én volhouden van een opleiding zodat ze duurzame stappen kunnen zetten richting werk en maatschappelijke participatie. In deze workshop verkenden we de meerwaarde van IPS-O en deelden praktijkinzichten over de inzet van IPS-O.
5. Zinvolle daginvulling, voorwaarde voor herstel binnen klinische langdurige settings in de ggz – door Mieke van Boxtel (verpleegkundig specialist ggz Reinier van Arkel en onderzoeker bij Phrenos), Guus Wulms (GZ-psycholoog) en Marjan Hoogendijk (Familie Ervaringsdeskundige Reinier van Arkel)
Zinvolle daginvulling draagt bij aan betekenisgeving, meedoen/ inclusie, verbondenheid, competentie, structuur en ritme. Dit ontstaat wanneer activiteiten aansluiten bij wie iemand is en diens behoeften en mogelijkheden. Zinvolle daginvulling vormt nog immer een belangrijk en actueel aandachtspunt binnen de zorg voor cliënten met complexe en intensieve ondersteuningsvragen. Dit blijkt ook uit onderzoek uitgevoerd door CCE en Phrenos wat in 2026 gepubliceerd wordt. Bestaande vormen van daginvulling zijn niet altijd toereikend voor cliënten binnen langdurige klinische settings. Phrenos voert daarom een verkenning uit met relevante partijen (CCE, Zorgkantoren, methodiekontwikkelaars) naar een praktijkgericht onderzoek.
Binnen deze workshop werd kennis gedeeld over de samenhangende theoretische concepten (o.a. zelfdeterminatietheorie) en modellen/ methodieken ( o.a. ART, SRH, Triple C), de werkzame elementen, en was er aandacht voor het naastenperspectief. Interactief bespraken we de dilemma’s en de uitdagingen in het veld op basis van prikkelende stellingen over o.a. taakopvatting van medewerkers, rollen en rechten van cliënten.
6. Laagdrempelige steunpunten: herstel versterken door domeinoverstijgende samenwerking – door drs. Christine Kuiper (senior onderzoeker bij Phrenos) en Evelien Hulshof (projectcoördinator laagdrempelige steunpunten centraal Gelderland bij Ixta Noa)
Laagdrempelige steunpunten nemen een unieke positie in binnen het landschap van mentale gezondheid. Ze zijn verankerd in het dagelijks leven van mensen en bieden een vrije ruimte die niet primair wordt bepaald door indicaties, diagnoses of zorglogica. Juist die nabijheid, vrijwilligheid en gelijkwaardigheid maken steunpunten voor velen een eerste, blijvende of terugkerende plek van betekenis en herstel. Tegelijkertijd is inbedding in de sociale kaart essentieel: als plek om naartoe toe te leiden, voor preventie, nazorg en als steun tijdens behandeling.
Hoe kunnen formele systemen aansluiten bij deze steunpunten zonder het informele op slot te zetten, en ruimte laten voor eigen regie, gemeenschapskracht en ervaringskennis? In deze sessie verkenden we aan de hand van praktijkvoorbeelden en gezamenlijke reflectie hoe (specialistische) ggz en sociaal domein zich kunnen verhouden tot laagdrempelige steunpunten zonder hun vrije ruimte te koloniseren, en zo samen bijdragen aan herstel, emancipatie, betekenisvolle rollen en continuïteit van ondersteuning.
7. Ruimte maken voor herstel: navigeren door hoogcomplexe situaties – door dr. Lia van der Ham (senior onderzoeker bij Phrenos) en Stef Stienstra (gedragsdeskundige Dimence)
Hoogcomplexe situaties zijn situaties waarin cliënten, naasten en professionals vastlopen in de zorg, en herstel en participatie niet of moeilijk op gang komen. Denk aan langdurige zorgtrajecten waarin cliënten herhaaldelijk in crisis raken, samenwerking stroef verloopt, of systemen elkaar in de weg zitten. In deze workshop stonden we stil bij wat deze situaties complex maakt en welke elementen kunnen helpen om met zulke situaties om te gaan en weer ruimte te creëren voor herstel. Met concrete voorbeelden uit de praktijk. Daarnaast gebruikten we een kompas met werkzame elementen, dat richting geeft bij het navigeren door hoogcomplexe situaties.
8. Waar raken we elkaar kwijt? – Over de kloof tussen goede bedoelingen en dagelijkse praktijk – door dr. Chris Smissaert (hoofd onderzoek & strategie bij Phrenos) en Simone Wienk (onderzoeker bij Phrenos)
De weg naar de hel is geplaveid met goede voornemens – en wie in de ggz werkt, kent dat gevoel. Je weet hoe het zou moeten. Je wil het ook. Maar dan is er de wachtlijst, het overleg dat uitloopt, het registratiesysteem dat weer iets anders vraagt, de collega die het toch iets anders doet. En voor je het weet doe je weer wat je altijd deed – niet omdat je het opgegeven hebt, maar omdat de dag het zo uitwijst. Dat is niet jouw falen. Maar het is ook niet alleen “het systeem”. Ergens daartussenin – tussen beleidsstuk en spreekkamer, tussen teamoverleg en cliëntgesprek – verdwijnt de bedoeling. Steeds weer.
In deze workshop gingen we op zoek: Waar stokt het bij jou? Wat helpt wél, ook al is het klein? En wat zou er anders moeten – in je team, je organisatie, of ergens daarboven? Een gezamenlijke zoektocht. Want: het systeem veranderen begint ook gewoon een beetje bij onszelf.
9. ‘Herstel als Reis’: dé praktische gids, ook voor zelfhulp bij LVB! – door Dirk den Hollander (mede-oprichter SRH) en Ilse Schoemaker (SPW en SRH-coach bij Dimence Groep)
Krijg jij cliënten écht in beweging? Dirk den Hollander en Ilse Schoemaker lieten in deze energieke workshop zien hoe! ‘Herstel als Reis’ een krachtige zelfhulpmethode is voor iedereen. Tijdens deze sessie doken we specifiek in de vertaling naar LVB. Hoe kan je zelfhulp concreet toepassen bij cliënten met een licht verstandelijke beperking (LVB). Een sessie vol praktijkvoorbeelden, het uitproberen van werkmaterialen en het tackelen van knelpunten in de zorg. De trainershandleiding helpt om groepen te activeren en hoe je deze werkwijze borgt in je team.
10. De herstelvisie handen en voeten geven met ACT– door Nienke Leeffers MSc (projectleider herstel bij GGZ Centraal)
Hoe breng je de herstelvisie van papier naar praktijk in je organisatie? Door personeelstekorten, financiële druk en oplopende wachtlijsten is duurzame verandering vaak lastig te realiseren en te borgen. Om in het dagelijkse werk echt ‘iets anders’ te gaan én blijven doen hebben professionals concrete handvatten nodig. Acceptatie- en Commitmenttherapie (ACT) biedt hiervoor praktische en direct toepasbare tools.
Tijdens deze interactieve workshop leerden de deelnemers wat ACT is, maakten ze kennis met ACT via twee korte oefeningen rond Acceptatie (ruimte maken voor je gedachten en gevoelens) en Commitment (richting en betekenis geven aan je leven). Met informatie over bij wie je ACT kunt inzetten, bijvoorbeeld preventief of in groepsaanbod, met praktische voorbeelden vanuit GGz Centraal. En de waarde ervan voor de ggz en het sociale domein.
- Presentatie ACT (pdf)
11. Speeddaten: met IRB meer naar eigen wens meedoen! – door Merel Neeleman (IPS-trajectbegeleider, ggz-agoog & IRB-Expert Stichting Anton Constandse), Corine Timmer (IRB counselor en docent COSIS), Petra Beekman (beleidsadviseur Riwis) en Birgit Sporken MSc (algemeen directeur R92)
In deze workshop gingen de deelnemers interactief speeddaten. Wat beoogt de Individuele Rehabilitatie Benadering (IRB)? Hoe werkt het en wat kun je doen met de tools? Praktijkmogelijkheden lieten zien hoe je met IRB maatschappelijk rolherstel kunt bevorderen.
12. Eigenaarschap als fundamenteel onderdeel van herstel– door Amit de Vogel (lid van De Waterheuvel), Danielle Koppes (staflid van De Waterheuvel) en Petra Nieuwlaat (voorheen voorzitter De Waterheuvel)
Eigenaarschap is essentieel in het herstelproces. Vanuit een beknopt theoretisch kader werd verkend hoe je het eigenaarschap kunt vergroten. Herstel betekent het herwinnen van eigenaarschap en betekenisvolle rollen. Aan de hand van het clubhuismodel van De Waterheuvel wordt zichtbaar hoe eigenaarschap daar vorm krijgt en welke positieve effecten dit heeft op leden en organisatie. Met een persoonlijke verhaal over verlies en herwinnen van rollen. Deelnemers werden uitgedaagd te onderzoeken hoe eigenaarschap eruitziet in hun eigen praktijk en hoe zij hier concreet mee aan de slag kunnen gaan.
13. Tune In – Improviseren kan je leren – door Jordy Verduijn (outreach medewerker Lister)
Tune In is een niet-therapeutisch muziekproject van Lister voor mensen die door hun passie en talent voor muziek hun herstel willen bevorderen. Tijdens de sessie leerden de deelnemers improviseren, samenspel en muziek maken. Met aandacht voor luisteren naar je intuïtie en naar elkaar. Ze leerden niet alleen veel over muziek, maar ook over jezelf als persoon. Lister hoort vaak terug van deelnemers dat ze door Tune In meer zelfvertrouwen hebben gekregen, vrienden hebben gemaakt en zich meer onderdeel van de maatschappij voelen.
14. Ruimte, Vertrouwen en Groei: een verhaal van herstel in de praktijk – door Jacqueline van den Burg (manager team Participatie GGZ Wonen) en Dagmar de Rooij (participatiecoach i.o.)
Deze workshop liet zien hoe herstelondersteunend werken binnen een beschermde woonvoorziening in de praktijk tot leven komt. Aan de hand van het herstelverhaal van Dagmar – die van bewoner op De Geuzenhoek bij Cordaan doorgroeide naar collega binnen Team Participatie GGZ – wordt zichtbaar hoe vertrouwen, ontwikkelruimte en focus op talent kunnen leiden tot duurzaam rollenherstel. Deelnemers ontdekten welke elementen bijdroegen aan succes.
15. “Wie ben ik?!” Een workshop over identiteit en eigenwaarde – door dr. Mariken de Koning (psychiater Mentrum Herstelondersteunende Vervolgklinieken en Senior onderzoeker afdeling Onderzoek Arkin) en Lisette van der Meer (hoofdonderzoeker bij Lentis en hoofddocent aan de afdeling Klinische en Ontwikkelingsneuropsychologie van de RUG) in samenwerking met Carola van Alphen (voorzitter Anoiksis) en ervaringsdeskundigen Alexander Middeljans, Marlieke de Jonge en Karin Groen
Een psychose gaat vaak gepaard met verlies van identiteit en eigenwaarde. Je moet daarna jezelf weer opnieuw ontdekken en je eigenwaarde weer opbouwen. Maar hoe doe je dat? En doe je dat alleen of kan je daarbij hulp krijgen van naasten, andere cliënten of hulpverleners? Verschillende perspectieven komen aan bod: cliënt, naaste, hulpverlener en onderzoeker. Onderzoek heeft aangetoond hoe interventies gericht op identiteit en het delen van verhalen mensen kunnen helpen de draad weer op te pakken. In deze workshop staan twee onderzoeken centraal. Bij Lentis en de Rijksuniversiteit Groningen is onderzocht hoe we mensen in langdurig klinische afdelingen kunnen ondersteunen bij het weer (her)ontdekken van hun identiteit en ontwikkelden we een interventiespel ‘Dit Ben Ik’.
Bij Mentrum is onderzocht wat aandacht voor het levensverhaal kan bijdragen aan persoonlijk herstel voor cliënten met een ernstige psychische aandoening in de langdurige zorg. Zij ontwikkelden met elkaar de interventie ‘Een Gedeeld Verhaal’, en pasten die toe in drie woonlocaties waar cliënten klinisch dan wel beschermd wonend langdurig verblijven. Voor beide onderzoeksgroepen geldt dat zij mensen en hun ervaringsverhalen in een vroeg stadium en gedurende het hele proces betrekken bij het doen van onderzoek. En dat zie je terug in de ontwikkelde interventies.
In deze workshop was er een korte inleiding over het effect van een psychose op identiteit. Daarna een panelgesprek tussen een viertal deelnemers over identiteit en het herontdekken ervan vanuit het perspectief van het eigen verhaal. Vervolgens gingen de deelnemers zelf aan de slag met de interventies Dit Ben Ik en Een Gedeeld Verhaal.
- Presentatie Wie ben ik (pdf)
16. Veerkracht vergroten, hoe doe je dat?– door Esther Hoornweg (teamcoach RIBW K/AM) en Marcella Kan (teamcoach RIBW K/AM)
Herstellen doe je door veerkracht te vergroten, maar hoe doe je dat? Patronen doorbreken en regie versterken helpt. Maar hoe? Daar weet RIBW K/AM alles van met hun methodiek Vitaal Versterkend Werken. RIBW K/AM gebruikt de methodiek bij alle mensen aan wie zij begeleiding geven. Dit is op beschermde woonlocaties, bij mensen thuis en in de maatschappelijke opvang. RIBW K/AM doet dat al jaren en daar zijn ze trots op! In deze workshop ervaarden de deelnemers zelf wat de methodiek inhoudt en hoe dit werkt voor de mensen die je ondersteunt.
17. Van stigma naar systeemverandering – door Anne Smeenk (ervaringsdeskundige bij GGZ Oost Brabant) en Simone Wienk (onderzoeker bij Phrenos)
In deze interactieve workshop onderzoeken we hoe stigma zichtbaar én onzichtbaar doorwerkt in de ggz. Ervaringsdeskundigen die de opleiding tot ervaringsdeskundige aan de Hogeschool van Arnhem en Nijmegen hebben gevolgd laten zien hoe zij tijdens en na hun opleiding werken aan inclusie en destigmatisering, en welke innovatieve producten daaruit zijn ontstaan. De deelnemers maakten kennis met 3 gemaakte producten.
