De workshops uit de eerste workshopronde op de werkconferentie zijn gebaseerd op projecten en onderzoeken die Kenniscentrum Phrenos uitvoert op het gebied van herstelondersteunend werken en het ruimte maken voor rollen en rechten.
Terug naar het programma van de Werkconferentie
1. Ruimte maken voor autonomie – door dr. Laura Neijmeijer (senior onderzoeker bij Phrenos), Hilke Molenaar MA (Patiëntenvertrouwenspersoon en Projectmedewerker Eigen Regie bij Stichting PVP) en Fred Balhuizen MA (Stafmedewerker MIND)
De ggz is erop gericht om alle cliënten goede zorg te bieden, ook in de meest moeilijke omstandigheden. Zorgprofessionals moeten soms lastige afwegingen maken en moeten opereren binnen de kaders van de WGBO, de Wet verplichte ggz (Wvggz) en hun eigen beroepscode. Daarnaast geldt sinds 2016 in Nederland het Verdrag voor de Rechten van de Mens. Uitgangspunt is dat vrijheidsbeperkende maatregelen zoveel mogelijk worden voorkomen en niet langer dan strikt noodzakelijk worden ingezet. In de dagelijkse praktijk zien we dat in de toepassing van dwangmaatregelen aanzienlijke verschillen bestaan tussen ggz-organisaties. Dat betekent dus dat er ruimte is om van elkaar te leren.
In het project Eigen Regie in de Wvggz onderzochten MIND en Stichting PVP met ambulante en klinische teams in de ggz hoe eigen regie van cliënten beter tot zijn recht kan komen. Na een korte inleiding over mensenrechten in de ggz zullen Hilke Molenaar van de Stichting PVP en Fred Balhuizen van MIND – vers van de pers – de resultaten van het project presenteren en inzage geven in de praktische tools die ontwikkeld zijn. De workshop is bedoeld voor iedereen die de wensen en behoeften van cliënten daadwerkelijk meer centraal willen stellen, ook als het echt moeilijk wordt! Met natuurlijk ruimte voor gesprek.
2. Netwerkzorg in de praktijk: het versterken van sociale rollen – door dr. Daniëlle van Duin (senior onderzoeker bij Phrenos) en dr. David van de Ven (onderzoeker bij Phrenos)
Netwerkzorg zorgt ervoor dat verschillende partijen beter samenwerken voor passende zorg en ondersteuning van cliënten. Niet vanuit diagnoses, maar vanuit het verhaal van de persoon en de eigen persoonlijke doelen. Het sociale netwerk kan een essentiële rol spelen in de ondersteuning bij deze persoonlijke doelen.
Centrale vraag in deze workshop: hoe zou netwerkzorg sociale rollen kunnen versterken?
In deze workshop wisselen we samen ideeën uit over:
1. Jullie en onze ideeën over hoe netwerkzorg sociale rollen kan versterken.
2. Waar staan we nu in het brengen van de visie naar de praktijk en inspirerende voorbeelden hiervan?
3. Welke tools kunnen hierbij helpen?
3. Rollen en rechten: verbreding én versmalling? Naar een breder verstaan van ervaringskennis – door Dienke Boertien (senior onderzoeker bij Phrenos) en Lotte Smeenk (onderzoeker bij Phrenos)
Aandacht voor maatschappelijke rollen, het waarborgen van rechten, en kennis van passende werkwijzen zijn onmisbaar bij het realiseren van herstelondersteuning. Maar hoe integreren we dit in de praktijk en sluiten we ermee aan bij cliënten en naasten? En hoe voorkomen we dat het de aandacht voor andere dimensies in het persoonlijke herstelproces versmalt? In deze workshop verkennen we hoe een breed verstaan van het begrip ervaringskennis inzicht en handvatten kan geven voor herstelondersteuning waarin aandacht voor rollen en rechten een passende plek heeft.
4. IPS Onderwijs en de weg naar duurzaam werk – door Carla Mailuhu (landelijk IPS coördinator bij Phrenos) en Jill Sterk (studie- en arbeidscoach, ggz-agoog bij GGZ Breburg)
Onderwijs is meer dan alleen kennis vergaren: het is een middel tot zelfontplooiing, het helpt mensen ontdekken welke rollen zij willen vervullen en vormt een belangrijke springplank naar de arbeidsmarkt. IPS Onderwijs (IPS-O) ondersteunt mensen met psychische kwetsbaarheden bij het vinden én volhouden van een opleiding zodat ze duurzame stappen kunnen zetten richting werk en maatschappelijke participatie. In deze workshop verkennen we de meerwaarde van IPS-O en delen we praktijkinzichten over de inzet van IPS-O.
5. Zinvolle daginvulling, voorwaarde voor herstel binnen klinische langdurige settings in de ggz – door Mieke van Boxtel (verpleegkundig specialist ggz Reinier van Arkel en onderzoeker bij Phrenos), Guus Wulms (GZ-psycholoog CCE) en Marjan Hoogendijk (Familie Ervaringsdeskundige Reinier van Arkel)
Zinvolle daginvulling draagt bij aan betekenisgeving, meedoen/ inclusie, verbondenheid, competentie, structuur en ritme. Dit ontstaat wanneer activiteiten aansluiten bij wie iemand is en diens behoeften en mogelijkheden, ertoe doen voor die persoon en diens omgeving.
Zinvolle daginvulling vormt nog immer een belangrijk en actueel aandachtspunt binnen de zorg voor cliënten met complexe en intensieve ondersteuningsvragen. Dit blijkt ook uit onderzoek uitgevoerd door CCE en Phrenos wat in 2026 gepubliceerd wordt. Bestaande vormen van daginvulling zijn niet altijd toereikend voor cliënten binnen langdurige klinische settings. Phrenos voert daarom een verkenning uit met relevante partijen (CCE, Zorgkantoren, methodiekontwikkelaars) naar een praktijkgericht onderzoek.
Binnen deze workshop wordt kennis gedeeld over de samenhangende theoretische concepten (o.a. zelfdeterminatietheorie) en modellen/ methodieken ( o.a. ART, SRH, Triple C), de werkzame elementen, en is er aandacht voor het naastenperspectief.
Interactief bespreken we de dilemma’s en de uitdagingen in het veld op basis van prikkelende stellingen over o.a. taakopvatting van medewerkers, rollen en rechten van cliënten.
6. Laagdrempelige steunpunten: herstel versterken door domeinoverstijgende samenwerking – door dr. Christine Kuiper (senior onderzoeker bij Phrenos)
Laagdrempelige steunpunten nemen een unieke positie in binnen het landschap van mentale gezondheid. Ze zijn verankerd in het dagelijks leven van mensen en bieden een vrije ruimte die niet primair wordt bepaald door indicaties, diagnoses of zorglogica. Juist die nabijheid, vrijwilligheid en gelijkwaardigheid maken steunpunten voor velen een eerste, blijvende of terugkerende plek van betekenis en herstel. Tegelijkertijd is inbedding in de sociale kaart essentieel: als plek om naartoe toe te leiden, voor preventie, nazorg en als steun tijdens behandeling.
Hoe kunnen formele systemen aansluiten bij deze steunpunten zonder het informele op slot te zetten, en ruimte laten voor eigen regie, gemeenschapskracht en ervaringskennis? In deze sessie verkennen we aan de hand van praktijkvoorbeelden en gezamenlijke reflectie hoe (specialistische) ggz en sociaal domein zich kunnen verhouden tot laagdrempelige steunpunten zonder hun vrije ruimte te koloniseren, en zo samen bijdragen aan herstel, emancipatie, betekenisvolle rollen en continuïteit van ondersteuning.
7. Ruimte maken voor herstel: navigeren door hoogcomplexe situaties – door dr. Lia van der Ham (senior onderzoeker bij Phrenos) en dr. Mariken de Koning (psychiater Mentrum Herstelondersteunende Vervolgklinieken en Senior onderzoeker afdeling Onderzoek Arkin)
Hoogcomplexe situaties zijn situaties waarin cliënten, naasten en professionals vastlopen in de zorg, en herstel en participatie niet of moeilijk op gang komen. Denk aan langdurige zorgtrajecten waarin cliënten herhaaldelijk in crisis raken, samenwerking stroef verloopt, of systemen elkaar in de weg zitten. In deze workshop staan we stil bij wat deze situaties complex maakt en welke elementen kunnen helpen om met zulke situaties om te gaan en weer ruimte te creëren voor herstel. We maken gebruik van concrete voorbeelden uit de praktijk. Daarnaast gebruiken we een kompas met werkzame elementen, dat richting geeft bij het navigeren door hoogcomplexe situaties.
8. Moreel goed werk in middelmatige systemen – Tussen weten, willen en kunnen in de ggz en daarbuiten – door dr. Chris Smissaert (hoofd onderzoek & strategie bij Phrenos)
Invulling volgt binnenkort
