Op 27 mei 2026 was de Phrenos-werkconferentie Herstelondersteunend werken: ruimte maken voor rollen en rechten in Antropia in Driebergen. Een jaarlijkse werkconferentie voor en met de deelnemende organisaties van Phrenos. Een bomvolle zaal, met meer dan 250 zorgprofessionals, ervaringsdeskundigen en naasten uit de ggz. Dagvoorzitter: Dienke Bos, directeur van Mind.
Herstelondersteunende zorg is meer dan een mooie gedachte. Tijdens deze werkconferentie onderzochten we samen hoe herstelondersteunend werken zichtbaar wordt in het dagelijks handelen van professionals en teams. Hoe vertaal je herstelondersteunende zorg naar de praktijk? Hoe zorg je dat het niet bij woorden blijft, maar dat het echt gebeurt?
Herstelondersteunend werken vraagt reflectie
Barbara Stringer, directeur van Phrenos, keert in haar openingslezing terug naar de bron van de herstelbeweging, in de persoon van Patricia Deegan: ‘Herstel betekent dat wat je is overkomen en tot psychiatrisch patiënt heeft gemaakt, een betekenisvolle plaats krijgt in je leven om van daaruit verder te gaan, je mogelijkheden te ontdekken en ze te benutten.’ Deegan is vanuit het cliëntperspectief ook kritisch: ‘Bijna alles wat je doet, wordt begrepen in het licht van je ziekte. (…) In het verleden leerde je van je fouten terwijl je groeide en leerde. Maar nu je als een psychiatrisch patiënt wordt beschouwd, is je dat recht ontnomen.’ Barbara Stringer: ‘De roep vanuit de cliëntbeweging is glashelder: zie mij als mens!’
Phrenos is hard bezig om herstelondersteunende zorg verder te brengen. Meer ruimte creëren voor afstemming op jezelf en de ander vanuit ervaringskennis. Bijvoorbeeld via de opleiding Peer-supported Open Dialogue (POD), WRAP en dialogisch werken in verschillende projecten zoals Herstelgerichte waakvlamzorg. Barbara Stringer: ‘Herstelondersteunend werken vraagt ook reflectie. Blijf ik de mens zien achter de rol van cliënt? En blijf ik zelf mens in de mijn rol als professional?’
Van liefdadigheid tot recht op zorg
Daarna hield Femmianne Bredewold, socioloog en bijzonder hoogleraar aan de Universiteit voor Humanistiek in Utrecht, en directeur Ben Sajet Centrum, een dringend pleidooi om meer stil te staan bij verschillende, en soms botsende, ideeën over ‘goede’ zorg. Ze doet al vele jaren onderzoek naar verschillende ideeën over zorg in de veranderende verzorgingsstaat. Nu relevant omdat er – wegens economische redenen – een oproep wordt gedaan om meer zorg voor elkaar te dragen.
Aan de hand van een boeiende historische terugblik laat ze zien hoe macht en verantwoordelijkheid in de loop der tijd verschoven zijn. En ook hoe vaak de stem van cliënten zelf niet gehoord wordt. Ze onderscheidt verschillende periodes ofwel ‘scripts’: het liefdadigheidsscript, het maakbaarheidsscript, recht-op-zorg-script en zorg als gedeelde-praktijk-script.
Stel de vraag: wat is goed samenleven?
Bepaalde morele spanningen komen steeds terug, en dat maakt haar verhaal nog steeds actueel. Steeds is er spanning tussen: 1) recht en liefdadigheid, 2) het individu en de gemeenschap, en 3) gelijkheid en verschil. Met de veranderende verzorgingsstaat staat het recht op zorg bijvoorbeeld nu weer steeds meer ter discussie. Femmianne Bredewold: ‘Het is belangrijk om de ethische vraag te stellen: wat is goed samenleven? En welke plek heeft zorg daarin? Daarbij is het belangrijk om ruimte te maken voor iedereen.’
Panelgesprek over de implementatiekloof
Het middagprogramma van de werkconferentie startte met een levendig panelgesprek over de implementatiekloof: het gat tussen wat we weten en wat we in de praktijk doen aan herstelondersteunend werken. Hoe ervaren zij zelf deze kloof? Welke obstakels zorgen ervoor dat bekende werkzame principes nog niet goed worden toegepast? En wat is er nodig om herstelondersteunend werken beter te verankeren in de praktijk?
Het panelgesprek werd geleid door Lisette van der Meer (hoofdonderzoeker bij Lentis en hoofddocent aan de afdeling Klinische en Ontwikkelingsneuropsychologie van de RUG). Deelnemers aan het panel waren (op de foto v.l.n.r): Stef Stienstra (gedragskundig medewerker bij Dimence), Matthijs Klok (adviseur leren & veranderen bij Vilans), Lavinia Kiffers (coördinerend verpleegkundige bij Mentrum en ervaringsdeskundige) en Christien Muusse (wetenschappelijk medewerker bij Trimbos-instituut).
Lezing: Herstel en veerkracht
In het middagprogramma hield Nynke Boonstra, hoogleraar verplegingswetenschap in de ggz bij UMC Utrecht en directeur zorg KieN een boeiende lezing ‘Herstel en veerkracht: samenwerken vanuit verschillende perspectieven.’
Ze maakte een verhelderend onderscheid tussen het ‘medisch paradigma’ en het ‘relationeel paradigma’ in de geestelijke gezondheidszorg. In het medisch paradigma ligt het probleem primair bij de cliënt, de professional analyseert en behandelt met als doel de reductie van symptomen. Ze zet hier het ‘relationeel paradigma’ tegenover, waarbij je er meer vanuit gaat dat problemen verweven zijn met sociale interacties. Dit betekent volgens Nynke Boonstra: ‘Zorg is co-creatie. Het doel is betekenisvol leven, participatie en herstel.’ Nynke Boonstra: ‘Een relationele benadering betekent een verschuiving van behandeling als kern van zorg naar relatie en afstemming als fundament waarbinnen behandeling plaatsvindt. Niet de stoornis, maar de mens en diens relaties vormen het vertrekpunt. ’
Co-creatie in diagnostiek en behandeling
Nynke Boonstra pleit voor co-creatie in diagnostiek en behandeling. ‘Dit betekent: ervaringskennis als gelijkwaardige bron van kennis. Het persoonlijke verhaal en de context staan centraal, waar gezamenlijk betekenis aan wordt gegeven. Behandeling draait om samen onderzoeken en beslissen’.
Mooie voorbeelden van deze ontwikkeling zijn de netwerkintake, Peer-supported Open Dialogue (POD), maar ook de methode Samen leren bij vroege psychose die Phrenos ontwikkelde. En de methode In beeld, een methode waarmee cliënten hun levensverhaal visualiseren.
Co-creatie in onderzoek
De relationele benadering heeft ook gevolgen voor onderzoek: ‘Onderzoek krijgt dan ook mede vorm in relaties tussen professional, patiënt, netwerk en samenleving. Dus meer participatief en narratief onderzoek. Het betekent ook dat ervaringsdeskundigen, cliënten en naasten echt meebeslissen in belangrijke onderzoekskeuzes. Dus co-creatie in onderzoek.’
W in de Wijk wint Jaap van Weeghel penning
Een feestelijk moment was de uitreiking van de Jaap van Weeghel Penning aan W in de Wijk, een gebiedsgerichte aanpak in Amsterdam en Amstelveen. De samenwerkende organisaties ontvingen de penning voor hun baanbrekende werk. Door het creëren van wijken waar iedereen welkom is, kunnen mensen met psychische problemen optimaal meedoen. Dit draagt uiteindelijk bij aan het herstel. De penning werd namens de jury en onder luid applaus uitgereikt door Phrenos-bestuurslid Philippe Delespaul en Jaap van Weeghel. Naast de penning ontvangt de winnaar een geldbedrag van €1500.
Drie organisaties waren voor de prijs genomineerd: de Yucelmethode, W in de Wijk en het Nederlandse Vereniging voor Zelfregie en Herstel (NVZH). Alle drie hielden ze een korte pitch waarin ze hun initiatief presenteerden.
Lees het nieuwsbericht over winnaar W in de Wijk
Muzikale therapie van Bieke
Zangers Bieke sloot de dag af met gevoelige Nederlandstalige liedjes. Ze zingt over haar ervaring als verpleegkundige én cliënt in de ggz. In haar liedjes onderzoekt Bieke haar eigen ervaringen met radicale kwetsbaarheid en nodigt haar publiek uit hetzelfde te doen. Jezelf omarmen zoals je bent vergt oefening, en daar kunnen we wel een lijflied voor gebruiken. ‘Ik hoop dat mijn muziek kan helpen om het leven te verdragen en te vieren,’ vertelt ze in het interview Bieke vond hoop in haar muziek op de website Houd moed.
