Intieme terreur is de meest complexe vorm van huiselijk geweld: geen incidentele ruzie, maar een patroon van eenzijdige controle en dwang. Juist omdat zoveel hulporganisaties bij deze problematiek betrokken zijn, is samenwerking noodzakelijk. De regio Centraal Gelderland ontwikkelde daarom een routekaart die hulpverleners bij elkaar brengt. Het laatste webinar in de reeks ‘Netwerksamenwerking voor veiligheid thuis’ liet zien hoe.
Hij droeg haar op handen. Met lieve berichtjes, liefdesverklaringen, cadeautjes. Hij was verliefder op haar dan zij op hem, en dat voelde nieuw en fijn. Binnen een halfjaar woonden ze samen. Kort daarna sloeg het patroon om. Afspreken met vriendinnen kon niet meer zonder ruzie. Haar ouders zag ze ook steeds minder. Op een avond kwam ze thuis van een vriendin, liep stilletjes de trap op in het donker om hem niet wakker te maken. ‘Je bent met een andere vent geweest’, schreeuwde hij. En ze werd in haar gezicht gespuugd, uitgescholden en geduwd.
“Ik dacht: nee, hij heeft me niet van de trap geduwd. Dat zou hij nooit doen”, vertelt Sabrina van Haaren tijdens het webinar. Maar dat had hij wel gedaan.
Hulp vragen bracht weinig. Bij de politie kreeg ze te horen dat agenten geen relatietherapeuten zijn. Ze moest maar vertrekken als ze niet geslagen wilde worden.
Dit is een duidelijk voorbeeld van intieme terreur: een patroon van controle en dwang, waarbij de pleger psychisch, fysiek of seksueel geweld gebruikt om de ander bang te maken, te isoleren en volledig afhankelijk te maken.
Complex vraagstuk
“Weinig thema’s binnen huiselijk geweld en kindermishandeling zijn zo ingewikkeld als intieme terreur”, vertelt Christine Kuiper van Kenniscentrum Phrenos. “Het heeft zoveel lagen dat het voor professionals lastig is om het te doorgronden en aan te pakken. Precies daarom zijn er ook zoveel dilemma’s bij de aanpak.”
Goede samenwerking is daarom noodzakelijk. Bij intieme terreur zijn al snel veel organisaties betrokken: van wijkteam tot vrouwenopvang, van jeugdbescherming tot forensische ggz. Elke organisatie heeft een eigen visie, eigen kaders en eigen taal. Zonder afstemming staan hulpverleners soms tegenover elkaar in plaats van naast elkaar.
Nieuwe routekaart
Om die samenwerking te versterken, ontwikkelde regio Centraal Gelderland een routekaart voor de aanpak intieme terreur. De routekaart is een interactieve pdf, opgebouwd rond de 3 fasen van gefaseerd samenwerken aan veiligheid: directe veiligheid, stabiele veiligheid, persoonlijke groei. Hij toont rode vlaggen, do’s and dont’s, en wat te doen per fase met doorklik naar wie kan helpen. De doorkliks leiden naar uitgebreidere brondocumenten voor verdieping. De routekaart is te vinden op de website van Toekomstscenario Centraal Gelderland.
Concreet hulpmiddel
Evert-Jan Korving, procescoördinator Toekomstscenario Centraal Gelderland, legt uit hoe de routekaart tot stand kwam. “De regio werkt vanuit de 5 gezinsprofielen, patronen die in de praktijk steeds terugkeren. Intieme terreur is er daar één van, naast bijvoorbeeld complexe conflictscheiding en langdurige zorg.”
Zo’n profiel biedt houvast, maar bleek in de praktijk niet voldoende. Er was behoefte aan een concreet hulpmiddel. “We wilden een soort placemat waarop professionals in één oogopslag zien wat dwingende controle en intieme terreur inhoudt, en wie wat op welk moment kan doen.” Onder begeleiding van Movisie en Phrenos stelde een groep professionals uit de regio de routekaart samen.
Samen ontwikkeld, samen eigenaar
Christine Kuiper vertelt hoe dat proces verliep. “De routekaart is niet bedacht en opgelegd, maar samen met professionals uit de regio ontwikkeld. We namen de aanpak ‘gefaseerd samenwerken aan veiligheid’ als basis en de klantreis als vertrekpunt. Van sociaal wijkteam tot vrouwenopvang en forensische psychiatrie gingen we samen aan de slag.” In gesprek over casuïstiek ontdekten deelnemers wat ze van elkaar kunnen verwachten, waarom collega’s soms andere keuzes maken. “We dachten er in 1 sessie wel mee klaar te zijn.”
Eén sessie bleek zeker niet voldoende: vertrouwen en wederzijds begrip kweken, kost tijd. Belangrijk was ook dat ervaringsdeskundigen aanschoven, onder wie Sabrina van Haaren. En dat er evenveel aandacht was voor zowel het slachtoffer, eventuele kinderen als de pleger. Het resultaat: meer onderling begrip tussen professionals, en een routekaart die echt van en voor de regio is.
Samen één lijn trekken
Melissa Jansen, mede-ontwikkelaar en gezinsbegeleider op de crisisafdeling van vrouwenopvang Moviera, herkent waarom dat nodig is. “Ketenpartners denken bij signalen van intieme terreur toch eerder aan een ‘gewone’, complexe vechtscheiding en richten zich op het gezag van de vader. Hulpverleners komen dan soms tegenover elkaar te staan, in plaats van dat ze één plan maken.”
Precies daarom is de routekaart volgens Jansen zo waardevol: hij helpt professionals om vanuit één gedeeld beeld te werken.
5 lessen
Onderweg naar de routekaart leerde de regio 5 lessen vertelt Korving.
- Er is nog weinig outreachend hulpaanbod voor de pleger, daar moet de regio in investeren.
- Er is 1 coördinatiepunt nodig vanaf het begin, dat het overzicht houdt en bepaalt welke expertise nodig is.
- Werk vanuit een gedeelde hypothese over wat er speelt, en blijf die samen toetsen.
- Leer elkaars instrumenten en mogelijkheden kennen, bijvoorbeeld de taxatie-instrumenten van de forensische ggz.
- We werkten al veel samen. Het gaat erom de manier waarop dat gebeurt te verbeteren.
Resultaat voor de regio
Wat die lessen opleveren, is vooral onderling begrip bij hulpverleners: beter snappen waarom een andere hulpverlener doet wat hij doet, en erkennen dat een proces tijd nodig heeft. “Dat begrip voor elkaars grenzen en tempo, versterkt de motivatie om samen op te trekken enorm”, meent Korving.
Het leidt tot inzicht om op een andere manier samen te werken. Dat inzicht kwam ook uit onverwachte hoek. De gedragskundige van de Raad voor de Kinderbescherming, die meedeed aan de ontwikkelsessies, concludeerde hardop dat ook het eigen beschermingsonderzoek misschien anders zou moeten. Een teken dat ook grote, gevestigde partijen bereid zijn hun eigen werkwijze tegen het licht te houden.
Een hulpmiddel, niet het laatste woord
Ervaringsdeskundige Sabrina van Haaren sluit af met een belangrijke kanttekening. “Zie de routekaart als hulpmiddel, niet als checklist voor een snel oordeel. Trek niet te snel de conclusie of iets wel of geen intieme terreur is. Vorm een gezamenlijke visie en kijk naar de patronen die zich voordoen. Ieder mens reageert anders, het blijft vaak complex om te doorzien welk patroon er speelt. Daarom is het zo belangrijk om elkaar erbij te betrekken. Wie staat hier voor de kinderen? Wie voor het slachtoffer? Wie spreekt hier voor de pleger? Om de situatie zo snel mogelijk weer veilig te maken. Dat is uiteindelijk waar iedereen naartoe wil.”
Meer informatie
- Routekaart: samenwerken bij dwingende controle en intieme terrreur (pdf)
- Presentatie webinar: van klantreis naar routekaart (pdf)
De webinarreeks ‘Netwerksamenwerking voor veiligheid thuis’
Dit webinar was het laatste in een reeks van 5 over netwerksamenwerking bij veiligheid thuis. Bekijk de verslagen van de eerdere webinars. De reeks werd georganiseerd door Kenniscentrum Phrenos en Movisie, in opdracht van de ministeries van Justitie en Veiligheid en VWS, in het kader van het Toekomstscenario Kind- en Gezinsbescherming. De inhoud sluit aan bij het door Kenniscentrum Phrenos ontwikkelde Kompas voor netwerksamenwerking (pdf) en ondersteunt organisaties bij de implementatie ervan.
