Meer dan 250 mensen uit 15 Europese landen waren op 23 september bijeen op het Europese IPS congres in Rotterdam. Een tweedaags congres waarin IPS professionals, onderzoekers en beleidsmakers ervaringen uitwisselen en van elkaar leren over IPS (Individuele Plaatsing en Steun), een succesvolle methode om mensen met (ernstige) psychische problemen te helpen bij het vinden van betaald werk. Twee dagen lang ervaringen delen over grenzen heen!

Het thema van het congres is: hoe blijft IPS effectief, ook in verschillende landen met verschillende culturele contexten, ofwel verschillende zorgsystemen? IPS is bijvoorbeeld ontwikkeld om te gebruiken vanuit de ggz-organisatie en RIBW’s. In andere landen wordt er ook vanuit het sociaal domein of uitkeringsinstanties mee gewerkt. Het is een jaarlijks terugkerend congres dat in 2027 in Engeland zal plaatsvinden. De eerste dag ging meer over onderzoek en beleid, de tweede dag was meer gericht op de praktijk.

Aftermovie

Bekijk het filmpje over het Europees IPS congres (2 min):

Nederland koploper IPS

Een zaal vol bevlogen professionals uit heel Europa, die één ding gemeenschappelijk hebben: ze proberen mensen met psychische problemen via IPS te begeleiden naar werk. Velen zien Nederland als een koploper op het gebied van IPS: ‘op het gebied van kwaliteitsbewaking, modeltrouw, onderzoek en monitoring.’

Barbara Stringer, directeur Kenniscentrum Phrenos, was twee dagen de dagvoorzitter. Een bijzonder congres voor Phrenos die aan de wieg heeft gestaan van IPS in maar liefst 19 Europese landen. Phrenos is vanaf het begin het expertisecentrum van IPS, verzorgt de opleiding van IPS trajectbegeleiders, ondersteunt de implementatie, doet de kwaliteitsbewaking, en helpt andere landen soms ook met het opstarten van IPS.

Het begon met een studiereis

Een stukje geschiedenis en context: in 2002 haalde Jaap van Weeghel IPS naar Nederland. Het begon ooit met een studiereis naar de VS waar IPS ontwikkeld is. In Nederland begonnen enkele ggz-organisaties (samen met Italië) te pionieren. In de herstelbeweging was er in die tijd behoefte om mensen in hun eigen leefomgeving te begeleiden naar werk. Door keiharde positieve onderzoeksresultaten -mensen die IPS krijgen, vinden vaker betaald werk, dan als je geen IPS volgt – gingen vanaf 2010 steeds meer ggz-organisaties IPS aanbieden. Mede door landelijke financiering vanuit het UWV is IPS uitgegroeid tot een landelijk dekkend aanbod waarbij 38 ggz-organisaties, verspreid over heel Nederland, werken met IPS. En vanuit Nederland heeft IPS navolging gekregen in inmiddels een hele lijst landen: Ierland, Engeland, België, Frankrijk, Portugal, Spanje, Italië, Zwitserland, Duitsland, Denemarken, IJsland, Noorwegen, Zweden, Finland, Tsjechië, Slowakije, Kroatië en Griekenland. In sommige landen wordt IPS breed ingezet, vergelijkbaar met Nederland, in andere landen gaat het om eerste initiatieven of pilots.

Inclusiviteit op de werkvloer

Floortje Scheepers, hoogleraar innovatie bij UMC Utrecht, hield een inspirerend pleidooi voor diversiteit en inclusiviteit op de werkvloer. ‘Werk als medicijn’ draagt bij aan herstel. ‘Ook voor organisaties kan het juist waardevol zijn om meer oog te hebben voor diversiteit van werknemers, barrières weg te nemen zodat ieder op zijn eigen tempo kan deelnemen’.

• The role of meaningful work in recovery (pdf), prof dr. Floortje Scheepers

Uitdagingen IPS

Lars de Winter, onderzoeker van Phrenos, houdt de 2e keynote op de eerste dag. IPS is mede succesvol geworden doordat steeds met onderzoek aangetoond is dat de methode effectief is. Mede daardoor kwam er in Nederland ook structurele financiering voor via de gemeente. Lars de Winter geeft een overzicht van recente cijfers, en signaleert de volgende uitdagingen voor de toekomst:

1. ‘We bereiken slechts het topje van de ijsberg’. In Nederland begeleiden we nu 8.000 cliënten per jaar maar dat is slechts 5% van alle mensen die baat kunnen hebben bij IPS. Hoe kunnen we IPS voor meer mensen beschikbaar maken?
2. Door de intensieve begeleiding, met ruimte voor maatwerk, is IPS geen goedkope methodiek. De uitdaging blijft om het belang ervan onder de aandacht te houden van beleidsmakers.
3. 56% van de mensen stroomt uit met werk (wat al heel mooi is) maar Lars de Winter ziet hier als uitdaging om dit aandeel nog verder te verhogen. Daarvoor is onlangs het onderzoeksproject STEP UP gestart, een project gericht op het optimaliseren van IPS.

• IPS in the Netherlands and across Europe (pdf), dr. Lars de Winter

Country pitches

Belangrijk onderdeel van de conferentie is het delen van de IPS ervaringen over de grenzen heen. Op de eerste dag werden drie country pitches gepresenteerd, vanuit België, Finland en Tjechië. Op de tweede dag was het de beurt aan het Verenigd Koninkrijk, Italië en Noorwegen. Alle country pitches gaven een mooi beknopt overzicht van hoe IPS in verschillende landen wordt geïmplementeerd, wat de huidige uitdagingen zijn in de implementatie en waar men trots op is.

• Country pitch Belgium (pdf)
• Country pitch Italy (pdf)
• Country pitch UK (pdf)

IPS in Europa en de Verenigde Staten

Op de eerste dag was een mooie overstijgende bijdrage gegeven over de stand van zaken op het gebied van onderzoek, de verschillende landelijke beleidsontwikkelingen van IPS in Europa en de stand van zaken van het Europese netwerk. Ana Florence, onderzoeker uit de Verenigde Staten, gaf een overzicht over onderzoek naar IPS, waaronder de effectiviteit van IPS bij verschillende doelgroepen, ontwikkelingen rondom de implementatie van IPS in niet-Westerse landen in het globale Zuiden en een korte update van de historie en huidige stand van zaken van IPS in de Verenigde Staten.

Jaap van Weeghel volgde door een presentatie te geven van een overzichtsartikel (dat binnenkort gepubliceerd wordt), over de stand van zaken van IPS in 13 Europese landen. Met gezamenlijke knelpunten, oplossingsrichtingen en beleidsaanbevelingen. Tot slot gaven Gary Johnston en Angelo Fioretti een mooi overzicht van wat we allemaal hebben bereikt in het Europese IPS netwerk en waar we gezamenlijk naartoe bewegen in de toekomst.

• Supportive policies for IPS (pdf), prof. dr. Jaap van Weeghel and Angelo Fioritti
• IPS in Europe is coming of age (pdf), Gary Johnston and Angelo Fioritti

Workshop

Een van de workshops ging over het project Doorontwikkeling begeleiding naar werk (fase 2), een onderzoek van Kenniscentrum Phrenos en het Trimbos-instituut. In dit onderzoeksproject wordt een begeleidingstraject ontwikkeld voor mensen voor wie nog geen passend aanbod bestaat (lees meer over het project).

IPS inbedden op de lange termijn

De eerste dag werd afgesloten door Jaakko Harkko, een onderzoeker uit Finland. Hij heeft uitgebreid literatuuronderzoek gedaan naar wat nodig is om IPS op de lange termijn in te bedden en duurzaam te implementeren. Hij behandelde drie hoofdonderwerpen:

1. Kijk niet alleen naar wat we al weten, maar probeer ook oog te houden voor knelpunten en onderwerpen die op het eerste oog niet zichtbaar zijn, maar wel een belangrijke rol spelen.
2. Focus niet alleen op barrières en oplossingsrichtingen, maar probeer ook te letten op hoe het systeem in elkaar zit en wat daar allemaal speelt om implementatieknelpunten goed op te pakken.
3. We komen enkel verder door nauw samen te werken tussen onderzoekers, praktijkprofessionals, het cliënt- en naastenperspectief en beleidsmakers. Als schakels hierin ontbreken wordt het zeer uitdagend om problemen duurzaam op te lossen.

• How can we make IPS last? (pdf), Jaakko Harkko (PhD)

Een IPS praktijkverhaal

De tweede dag van het Europese IPS congres stond meer in het teken van de IPS praktijk en trapte af met een dialoog met Johannis, die een IPS-traject heeft gevolgd en werkzaam is in de bibliotheek in Rotterdam. Met Johannis en twee trajectbegeleiders vanuit IPS aanbieder Reakt: Dunia en Lotte werden vragen gesteld over de ervaring van het IPS-traject, hoe IPS het verschil maakt en hoe je de passende werkplek kan vinden. Dit leverde een mooi gesprek op met een krachtige boodschap over de waarde van werk in het herstelproces van mensen met psychische problemen.

Betrekken van de werkgevers en de passende werkomgeving

Ulrika Bejerholm, onderzoeker uit Zweden, ging verder met een lezing over hoe we het beste werkgevers kunnen benaderen vanuit IPS en wat goede randvoorwaarden zijn om een goede werkplek te vinden voor de cliënt. Ulrika benadrukte dat een goede afstemming tussen de persoon, de omgeving en de werkplek cruciaal is in het vinden van passend werk. Ook heeft de IPS-trajectbegeleider een cruciale rol in dit proces. Die ondersteunt bij het openen van deuren bij werkgevers en vergroot de kennis over hoe om te gaan met mensen met psychische problemen bij werkgevers. Tot slot ging Ulrika nog in op de werkomstandigheden. Ze benadrukte dat ondersteuning nog niet klaar is na het vinden van werk, maar dat het ook een proces is van het vinden en ontwikkelen van een rol als werknemer.

IPS bij verschillende doelgroepen

Vervolgens zijn twee korte presentaties gegeven over onderzoek naar IPS bij andere doelgroepen dan de klassieke doelgroep van mensen met ernstige psychische problemen. Inge Bonfils uit Denemarken trapte af met eerste inzichten uit haar pilot implementatie onderzoek over IPS bij jongeren met lichtere psychische klachten. Hiervoor moesten wat aanpassingen in het IPS model worden gemaakt, waardoor het eerder om supported employment dan om IPS ging.

Het stokje werd overgedragen door Kristoffer Andersen, onderzoeker uit Noorwegen, die inging op de effectiviteit van IPS bij mensen met een middelengebruik stoornis. Deelnemers met IPS werden gevolgd over een periode van 13 maanden in 7 specialistische klinieken en vergeleken met een groep deelnemers dat andere vormen van arbeidsrehabilitatie heeft ontvangen in een gerandomiseerd en gecontroleerd onderzoek. Helaas zijn beide onderzoeken nog niet gepubliceerd dus mogen we de resultaten in dit verslag niet delen.

Training en welbevinden van de IPS-trajectbegeleider

Het volgende deel van het programma bestond uit twee presentaties over het welbevinden van IPS-trajectbegeleiders en hoe de IPS-training kan worden ingebed. Giulia Paganin, onderzoeker uit Italië, trapte af met een presentatie van wat nodig is voor een IPS trajectbegeleider om het werk op een prettige manier uit te voeren. Hierbij werden de praktische toepasbaarheid van de opleiding, meer handvatten om om te gaan met systemische knelpunten, zoals benefits counseling en kennis over de arbeidsmarkt en de directe aansluiting met cliënten genoemd als belangrijke factoren voor het welbevinden. Knelpunten in het welbevinden die het functioneren van de IPS trajectbegeleider belemmeren waren vermoeidheid, een groter gevoel van afstand dat men ervaart ten opzichte van het werk en een lage betrokkenheid die ze voelen bij hun werk. Vervolgens namen Julie Bailie en Zak Palmer het stokje over. Zij namen het publiek mee met hun indrukwekkende en diverse pakket aan trainingsaanbod in het Verenigd Koninkrijk. Deze bevatte niet enkel de IPS-opleiding zelf, maar ook specifieke verdiepende trainingen en trainingen om IPS op een goede manier te coördineren en werkgevers te betrekken. Dit leverde inspirerende voorbeelden op waar je als IPS-trajectbegeleider nog verder in kan ontwikkelen tijdens je werk.

• IPS employment specialists (pdf), Giulia Paganin (PhD)
• Training practice in the UK (pdf), Julie Bailie and Zak Palmer

Inspirerende muzikale afsluiting

Het congres werd uiteindelijk afgesloten met een inspirerende muzikale bijdrage van Mike Boddé die op een bevlogen en humoristische manier een reflectie gaf op zijn eigen ervaringen met mentale gezondheidsproblemen en wat bij hem heeft geholpen om daar weer uit te komen. Vervolgens heeft hij met interactie van het publiek het congres afgesloten met een mooie muzikale bijdrage.

Inspiratie en uitwisseling

We kijken terug op een inspirerende tweedaagse conferentie, waar niet enkel kennis en ervaringen plenair werden uitgewisseld, maar ook veel ruimte was voor interactie, netwerken en gezamenlijke verdieping via koffie en lunch pauzes, ronde tafel discussies met gelijkgestemden en een ruime keuze uit 20 verschillende workshops over uiteenlopende onderwerpen op het gebied van praktijk, onderzoek en beleid. Dit leverde een rijk en divers programma op en voldoende inspiratie en energie om als Europees netwerk weer uit elkaar te gaan naar de eigen praktijk.

Het volgende Europese IPS congres vindt plaats in 2027 in Londen!

Alle presentaties

• The role of meaningful work in recovery (pdf), prof dr. Floortje Scheepers
• IPS in the Netherlands and across Europe (pdf), dr. Lars de Winter
• Supportive policies for IPS (pdf), prof. dr. Jaap van Weeghel and Angelo Fioritti
• IPS in Europe is coming of age (pdf), Gary Johnston and Angelo Fioritti
• How can we make IPS last? (pdf), Jaakko Harkko (PhD)
• IPS employment specialists (pdf), Giulia Paganin (PhD)
• Training practice in the UK (pdf), Julie Bailie and Zak Palmer

Meer over IPS

Lees meer over IPS op de website werkenmetips.nl