9. Van symptoom naar symbool – door Karin den Oudsten (ervaringsdeskundige, docent en therapeut, Praktijk Karin den Oudsten)
In een psychose lijken beelden, overtuigingen en ervaringen een diepere persoonlijke betekenis te hebben. Vanuit een medische benadering worden deze vaak alleen als symptomen gezien. Vanuit het perspectief van de betrokkene kunnen ze ook dragers zijn van existentiële vragen, angsten of verlangens die samenkomen in symboliek en metaforen.
Zingeving gaat over de betekenis van die symboliek en metaforen. We doen een verkenning naar de geleefde ervaring van de bewustzijnsverandering en de zoektocht naar de betekenis ervan.
Waar symptomen van een psychose gezien worden als uiting van deze ervaring en behandeld worden, kunnen symbolen en metaforen juist helpend zijn in het herstelproces.

10. Van betekenis naar praktijk: samen leren over zingeving met een interactieve werkvorm – door Nika Oomen (netwerkcoördinator) Rianne Hanning (netwerkcoördinator), Akwa GGZ
Hoe geef je zingeving een plek in de dagelijkse praktijk van de ggz? In deze interactieve workshop wisselen deelnemers ervaringen, dilemma’s en werkzame aanpakken rondom zingeving uit. Met behulp van een werkvorm, ontwikkeld vanuit het gedachtegoed van SamenWijzer in de GGZ, ervaren deelnemers hoe gezamenlijk leren kan bijdragen aan herstelgerichte en persoonsgerichte zorg.

11. Inzet verslavings-ervaringsdeskundigheid bij dubbele diagnose cliënten in langdurig klinische zorg – door Sander Hoedeman (ervaringsdeskundige), Koen Cornet (verpleegkundige) en Mariken de Koning (psychiater en senior-onderzoeker, Arkin onderzoek), Mentrum Herstelondersteunende Vervolgklinieken (onderdeel van Arkin)
In Nederland zijn ca 5000 mensen met een ernstige psychiatrische aandoening (EPA) langdurig klinisch opgenomen. Van hen heeft naar schatting tot 50% ook een verslaving. Binnen de Herstelondersteunende Vervolgklinieken (HOV) van Mentrum is het Middelen Opvang Team (MOT) opgezet: een team waarin een ervaringsdeskundige op gebied van verslaving en een verpleegkundige samen langdurig cliënten begeleiden.
In deze workshop zullen we vertellen over de opzet van het MOT en de rol van de ervaringsdeskundige.
Ook zullen we middels stellingen het gesprek aangaan over de opvattingen van het publiek met betrekking tot de behandeling van verslaving in een langdurig klinische setting.

12. Zingeving van naasten gaat voor die van hun dierbaren – door P. Roberto Doornebal-Bakker (psychiater, genetisch epidemioloog, naaste, patiënt, Arkin/UMCG) en Shiral Gangadin (postdoctoraal onderzoeker, UMC Groningen & Rob Giel Onderzoekcentrum)
De impact op hun leven is enorm, maar in de zorg is er vaak te weinig aandacht voor hún herstel en zingeving. In deze interactieve sessie zijn een ervaringsdeskundige, onderzoekers, hulpverleners, cliënten en uiteraard naasten welkom om dit thema verder te onderzoeken, door middel van het delen van ervaringen en bespreken van stellingen.

13. Verbeter je leven met Virtual Reality – door Chris Geraets (universitair docent VR Mental Health Lab, Universitair Medisch Centrum Groningen) en Marieke Jongma (CEO, VRelax BV)
Virtual Reality (VR) helpt om te oefenen met situaties die je lastig vindt. Van boodschappen doen tot sollicitatiegesprekken, VR biedt de mogelijkheid om veilig te oefenen. Komende jaren worden VR behandelingen in de GGZ geïmplementeerd. In deze workshop maak je kennis met een nieuw VR programma dat hiervoor is gemaakt, ga je het testen en krijg je tips hoe je het in de praktijk kunt toepassen.

14. Ethische dilemma’s in de omgang met psychose – door Marc Rietveld (geestelijk verzorger, UMC Utrecht) en Carola van Alphen (voorzitter, Anoiksis)
In deze interactieve workshop verkennen we de belangrijkste ethische vragen en dilemma’s die mensen met een psychische kwetsbaarheid en hun hulpverleners tegenkomen, en hoe pijnlijk het kan zijn als hieraan voorbij wordt gegaan. Vervolgens onderzoeken we met de deelnemers van de workshop hoe we hiermee zouden kunnen omgaan, door een dilemma in een concrete casus te bespreken in de vorm van een kort moreel beraad.

15. Van ziekte naar zingeving: crustatieve zorg bij existentieel lijden in de context van ernstige persisterende psychiatrische aandoeningen – door dr. Marieke Roemeling-van Rhijn (klinisch geriater) en Arjon Glazenborg (ouderenpsychiater, directeur zorgbeleid en innovatie), Lentis
Bij mensen met ernstige persisterende psychiatrische aandoeningen en multimorbiditeit schieten herstelgerichte doelen soms tekort. In deze interactieve workshop verkennen een ouderenpsychiater en een klinisch geriater hoe aandacht voor existentieel lijden, betekenisgeving en zingeving kan bijdragen aan kwaliteit van leven. Aan de hand van casuïstiek maken deelnemers kennis met crustatieve zorg, een geïntegreerde benadering waarin somatische/functionele, psychiatrische, sociale en existentiële aspecten van zorg samenkomen en ruimte creëren voor zingeving. Er is ruimte voor interactie en reflectie, en deelnemers krijgen praktische handvatten om direct crustatieve elementen toe te voegen aan hun eigen zorgpraktijk.

16. Onderzoekspresentaties
– Samen zorg dragen voor veiligheid. Een diepteboring op basis van kernervaringen in situaties van onbegrepen gedrag – door dr. Martine Noordegraaf (Lector Duurzame Zorg, Christelijke Hogeschool Ede)
Situaties van onbegrepen gedrag vormen een groeiende maatschappelijke uitdaging, waarin zorg-, welzijns- en veiligheidsdomeinen samenkomen, maar waarin samenwerking in de praktijk vaak onder druk staat. Dit onderzoek ‘Ervaringen centraal’ heeft als doel om inzicht te verkrijgen in wat in dergelijke situaties helpend is, door te leren van ervaringen van betrokkenen. Centraal staat de vraag hoe in situaties van onbegrepen gedrag op een menswaardige en effectieve manier samen verantwoordelijkheid kan worden gedragen. De bevindingen laten zien dat onbegrepen gedrag niet adequaat begrepen of benaderd kan worden als individueel probleem, maar ontstaat binnen relationele en maatschappelijke contexten. Effectief handelen vraagt daarom om een fundamenteel relationele benadering, waarin zorg wordt opgevat als een gedeelde praktijk van betrokkenen rondom de situatie. Dit impliceert een verschuiving van individuele interventies naar netwerkgerichte samenwerking en van probleemgericht handelen naar aandacht voor verbinding, wederkerigheid en menswaardigheid.

– Portraying Experience: Het gebruik van tekeningen als ondersteuning bij het onderzoeken van de ervaring van psychose en herstel – door  Stéphanie Dijkstra (gz-psycholoog i.o. Specialist en PhD-kandidaat, Amsterdam UMC)
Hoe het is om een psychose mee te maken, en daarvan te herstellen, is soms moeilijk onder woorden te brengen. Wat nou als we proberen dit op andere manieren uit te drukken en over te brengen?
In deze studie onderzoeken we wat er gebeurt als je met behulp van tekeningen probeert de ervaring van herstellen van een psychose te onderzoeken. Daarvoor hebben 11 mensen de ervaring van zichzelf in de wereld tijdens hun psychose en in de daaropvolgende herstelperiode getekend en daarover een interview gegeven.
We ontdekten dat er op die manier indrukwekkende verhalen, rijke beeltenissen en een gedeeld proces van zingeving ontstonden, ook toepasbaar in de klinische praktijk.

– Zorgbehoeften van mensen met psychose spectrum stoornissen op het gebied van zingeving – door Wilma Swildens (senioronderzoeker, lector, Altrecht GGZ, Hogeschool Inholland)
Mensen met een psychose spectrum stoornis ervaren vaak problemen met zingeving. Dit komt ook tot uiting in gesprekken met hen over de zorgbehoeften die ze ervaren. Dit onderzoek bespreekt op basis van de zorgbehoeftevragenlijst Camberwell Assesment of Needs (CANSAS) de omvang en aard van de zorgbehoeften van cliënten gericht op zingeving.