Actieonderzoek naar werkzame elementen in de moeilijkste situaties

Looptijd: september 2024 – september 2026
Financiering: ZonMw –  Beter omgaan met hoogcomplex onbegrepen gedrag

Waarom dit project?

Veel cliënten en professionals in de ggz worstelen met hoogcomplexe situaties. Cliënten met langdurige en meervoudige problematiek – zoals psychiatrische aandoeningen, kwetsbare bestaanszekerheid en verslaving – belanden vaak in een carrousel van crisisopnames, gesloten afdelingen en langdurige zorg.

Organisaties en professionals zoeken vaak afzonderlijk naar oplossingen waardoor kennis over wat werkt versnipperd is. Er zijn goede initiatieven bij diverse organisaties, maar deze zijn vaak kleinschalig, kwetsbaar en afhankelijk van individuen. Dit project heeft kennis samengebracht om in de toekomst beter met hoogcomplexe situaties om te gaan.

Het project

Het project ‘Grip op hoogcomplexe situaties in de ggz’  werd op 10 september 2026 afgesloten met een feestelijke bijeenkomst. Gedurende het tweejarige project hebben een vijftal ggz-organisaties, samen met een lerend netwerk zich gebogen over de vraag: Hoe kunnen professionals in de ggz beter omgaan met hoogcomplexe situaties?

Het project leverde een mooi resultaat op: het Kompas hoogcomplexe situaties. Een online hulpmiddel om samen te zoeken naar manieren die weer beweging brengen in vastgelopen situaties.

Samenwerking

Dit actieonderzoek werd uitgevoerd door Kenniscentrum Phrenos en het Centrum voor Consultatie en Expertise (CCE) in samenwerking met de deelnemende organisaties Dimence, GGz Centraal, Mentrum, Lentis en Blauwe Paard Netwerk.

Aanpak

Dit actieonderzoek richtte zich op een duurzame impact in de praktijk met 5 fasen:

1. Voorbereiding en inventarisatie: In de eerste fase werd een brede inventarisatie gedaan bij deelnemende afdelingen en werd een lerend netwerk gevormd.

2. Dataverzameling en analyse: Via observaties, interviews en focusgroepen brachten we de bestaande praktijken en werkzame elementen in kaart. Inzichten werden met het lerend netwerk gedeeld en geëvalueerd.

3. Ontwikkelen van een actieplan: Op basis van de verzamelde inzichten ontwikkelden de deelnemende instellingen en het lerend netwerk een concept actieplan dat handvatten bevat voor een betere omgang met hoogcomplexe situaties.

4. Lerend netwerk in actie: In deze fase brachten we het actieplan in de praktijk. Dit proces verliep via meerdere cycli, waarin professionals uit het lerend netwerk aan de slag gingen met het actieplan, ervaringen en bevindingen deelden die weer verwerkt werden in het actieplan.

5. Verankering en verspreiding: In de laatste fase werd de opgedane kennis en de werkzame elementen opgenomen in het Kompas hoogcomplexe situaties. Inzichten worden ook gedeeld met bestaande netwerken en een breed scala aan ggz-instellingen en beleidsmakers.

Samen in actie

Dit project werd uitgevoerd door Kenniscentrum Phrenos en CCE. Samen vormden zij de kern van de uitvoering en stuurden zij de inhoud en methodiek van het actieonderzoek aan.

Kenniscentrum Phrenos en CCE werkten nauw samen met een projectgroep, die zich richt op het verzamelen van inzichten en het toepassen van werkzame methodieken in de praktijk. Deze bestond uit Blauwe Paard Netwerk (ervaringsdeskundig perspectief) en deelnemende organisaties: Dimence, GGz Centraal, Mentrum, Lentis.

Daarnaast was er een lerend netwerk, waarin een bredere groep van organisaties betrokken was. Dit netwerk bestond uit de projectgroep en diverse andere organisaties, waaronder GGNet, Pro Persona, GGZ Noord-Holland-Noord en Inforsa. Het lerend netwerk groeide gedurende het project.

Het project werd opgezet en uitgevoerd mét en vóór cliënten en hun naasten. Om te borgen dat de resultaten van het project daadwerkelijk bijdroegen aan meer passende zorg voor mensen met het hoogcomplex onbegrepen gedrag en hun naasten werden zij op meerdere niveaus betrokken: door vertegenwoordiging binnen de projectgroep en het lerend netwerk, door het betrekken van ervaringsdeskundigen en cliënten- en familieraden van deelnemende instellingen en via deelname aan dataverzameling.

Tot slot werd een dynamisch klankbordproces ingericht, waarin op verschillende momenten kritische reflectie plaatsvond door een diverse groep betrokkenen met kennis en kunde omtrent het onderwerp.

Andersson Elffers Felix maakte een maatschappelijke business case en onderzocht wat deze pionierende manier van werken op deze afdelingen oplevert voor cliënten, naasten, teams en de bredere zorgketen.

Eerdere publicaties

• Jaarflits 2025 (pdf)
• Denkkader omgaan met hoogcomplexe situaties (pdf, 2026)

Meer weten?

• Neem contact op met projectleider Lia van der Ham via lham@kcphrenos.nl en onderzoeker Turjan Meijer via tmeijer@kcphrenos.nl