Kenniscentrum Phrenos website

Verslag Nationale Psychose Congres 12 november 2026

Op 12 november 2026 organiseerde Kenniscentrum Phrenos het 6e Nationale Psychose Congres met als thema ‘ZIN’. Meer dan 280 zorgprofessionals, onderzoekers, belangenbehartigers en naasten waren bijeen in een uitverkochte Antropia in Driebergen. Het thema is ZIN ofwel zingeving. Een psychose kan iemands kijk op het leven en zingeving ingrijpend veranderen. En hoe krijgt zingeving een plek in behandeling en begeleiding bij psychose?

Het Psychose Congres is een jaarlijks terugkerend congres, met veel inspiratie en uitwisseling.

De dagvoorzitters Marieke Pijnenborg en Wim Veling openen: “Op het gebied van zingeving is eigenlijk iedereen ervaringsdeskundig. We nodigen iedereen uit om vandaag je hart open te stellen, en in te voelen wat er in de ander omgaat”.

Ervaringsverhaal: betekenis in de chaos

‘Betekenis in de chaos’ is de titel van de openingslezing van Carola van Alphen, voorzitter Anoiksis. Ze vertelt over haar eigen psychotische ervaringen in een ziekenhuiskamertje: “Stemmen dreigden mijn ziel naar de hel te slepen.” In die angstige momenten hielpen vooral de mensen om haar heen: “door gewoon bij je te zijn en mensen die me keer op keer lieten weten dat ik er voor hen toe deed.”

Stukje bij beetje lukte het Carola weer om betekenis te vinden in alle chaos. “Voorzichtig begon ik te ervaren dat mijn bestaan zin heeft.” De psychiater zei: “de medicatie begon aan te slaan”. Carola: “Het is een narratief waar ik steeds meer moeite mee heb. Want psychosezorg is zoveel meer dan een diagnose en medicatie. Zoveel meer dan domweg het dempen van symptomen.”

Psychosezorg is meer dan een diagnose en medicatie

“In een psychose ervaar je een eigen waarheid, met een uiterst persoonlijke betekenis. De boodschap in de psychiatrie is vaak dat jouw betekenisgeving niet adequaat is. Ofwel: ‘de patiënt heeft geen ziekte inzicht’. Eigenlijk is de boodschap dan dat je ziek bent en dat er iets mis is met jou.”

Een belangrijke vraag is volgens Carola: hoe maken we na een ervaring van ontwrichting weer betekenisvolle verbinding? Want dat is wat haar uiteindelijk geholpen heeft. “Dat is níet door te vragen of de ervaring klopt, maar door samen te onderzoeken wat die ervaring betekent. Dat zijn geen medische vragen, maar existentiële vragen.” Hier ligt een uitnodiging voor de psychiatrie om meer samen te werken met geestelijk verzorgers en ervaringsdeskundigen.

Het belang van gezamenlijke duiding voor herstel

Prof. dr. Sanneke de Haan, Socrates Hoogleraar Psychiatrie en Filosofie aan de Erasmus School of Philosophy van Erasmus Universiteit gaat in op het belang van deze gezamenlijke duiding voor herstel. “In de geschiedenis van de psychiatrie werd waanzin als iets totaal onbegrijpelijks gezien. De laatste jaren is er steeds meer oog voor de betekenis en zin van psychotische ervaringen. Herstel is het duiden van ervaringen, met ervaringen en woorden van anderen. Vooral mensen met soortgelijke ervaringen zijn daarbij belangrijk, en ook hulpverleners en naasten.” Behandelmethoden die hier alle ruimte voor geven zijn Peer-supported Open Dialogue (Phrenos biedt een POD-training aan) en Open Voice Dialogue ofwel de Maastrichtse benadering van stemmen horen.

14 workshops en onderzoekspresentaties

Tijdens het congres waren er 2 workshoprondes, met heel gevarieerde sessies over bijzondere ervaringen, he je deze kunt duiden, de zoektocht naar herstel en ook onderzoek naar wat hierbij werkt.

Psychose en zingeving: waan of zin?

Het middagprogramma begon met de lezing ‘Psychose en zingeving: waan of zin?’ van prof. dr. Arjan Braam, psychiater, bijzonder hoogleraar Universiteit voor Humanistiek. Hij was ook de voorzitter van de werkgroep voor de Zorgstandaard Zingeving in de psychische hulpverlening van Akwa GGZ.

Al van oudsher verwoorden mensen met psychose die met de psychiatrie in aanraking komen dikwijls psychotische ervaringen in spirituele termen. Denk bijvoorbeeld aan het spreken over engelen, de stem van God of de duivel of de duiding van bovennatuurlijke verschijnselen.

Religieuze duiding van wanen

Arjan Braam leidt de aanwezigen door allerlei overzichtsstudies naar wanen met een religieus karakter. Uit een van deze onderzoeken kwam dat 46% van de mensen achteraf hun wanen beschouwen als onderdeel van de spirituele ontwikkeling. 42% beschouwde de wanen zowel religieus als pathologisch, ofwel: zowel waardevol als ziekmakend. En 15% alleen pathologisch (ziekmakend). Arjan Braam: “Het overgrote deel van de mensen ziet de waanbeleving achteraf dus als iets waardevols.”

Adviezen voor de praktijk van hulpverleners: “Wees je bewust dat het hier om existentiële vragen gaat, breng zingeving zelf in gesprekken aan de orde en help cliënten over zingeving te praten”. Samenwerken met geestelijk verzorgers is belangrijk. En doe dit vooral niet: medicaliseren, bekeren of oplossingsgericht werken.

Spirituele competenties van de hulpverlener

De tweede spreker in de middag was prof. dr. Hanneke Schaap-Jonker, hoogleraar klinische godsdienstpsychologie Vrije Universiteit Amsterdam en rector van het Kennisinstituut christelijke ggz. Zij ging in op hoe religieuze duiding van psychotische aandoeningen wel of niet kunnen helpen bij herstel. “Religieuze duiding kan helpen bij betekenisgeving, bescherming en impulsbeheersing, sociale integratie en steun, en zelfwaardering.” Zingeving is volgens haar een relationeel, belichaamd proces. “Het gaat om impliciete of intuïtieve kennis/betekenis. Emotie is minstens zo belangrijk als cognitie, en onbewuste dynamieken spelen een rol.”

Existentiële empathie

Spirituele competenties kunnen bijdragen aan goede zorg: “Existentiële empathie is het vermogen te resoneren met de existentiële struggles van de ander. Ofwel de binnenwereld van de ander mee te voelen alsof die van jezelf is, en die empathie te communiceren.” Hanneke Schaap-Jonker is auteur van het boek Weg met het zelfvertrouwen (2026).

Posterprijs voor onderzoek

In de pauzes waren er posterpresentaties van onderzoeken. De posterprijs ging naar Marlijn Halma, verpleegkundige in opleiding tot specialist, voor het onderzoek De betekenis van psychose voor liefdespartners (pdf) uitgevoerd bij KieN VIP en GGZ Drenthe. Uitverkozen door de bezoekers die hun stem konden uitbrengen voor de beste poster!

We kijken terug op een zeer geslaagd en inspirerend psychosecongres, waarop hulpverleners, ervaringsdeskundigen en naasten hun ervaringen deelden over psychosezorg.

Noteer datum voor volgend jaar: 11 november 2026

Het Nationale Psychose Congres is een jaarlijks terugkerend congres. Save the date: 11 november 2027.

X

Nieuwsbrief Phrenos

Wil je op de hoogte blijven van nieuwe ontwikkelingen, webinars en trainingen? Meld je aan voor de nieuwsbrief

Back To Top