Het project Herstelgerichte waakvlamzorg is gericht op het bevorderen van herstelondersteunende zorg in de langdurige ggz en Wlz-zorg. ‘We kijken hoe bij deze cliënten meer aandacht kan komen voor herstelondersteuning. Het doel is dat de zorg en ondersteuning flexibel kan meebewegen bij de veranderende behoeften die cliënten en naasten hebben,’ vertelt Lotte Smeenk, actieonderzoeker bij Phrenos.
Achtergrond van het project is de toename van Wlz-indicaties. Sinds mensen in de langdurige ggz-zorg in 2021 toegang kregen tot de Wet langdurige zorg (Wlz), is het aantal indicaties onverwacht gestegen naar 38.000, terwijl aanvankelijk 9.000 werd verwacht. Dit zet de houdbaarheid van de regeling onder druk. Tevens bestaat het risico dat de focus op herstel afneemt omdat een Wlz-indicatie – die blijvend/levenslang geldig is – kan worden beschouwd als een bevestiging dat herstel niet meer haalbaar is. Mede hierdoor is er vaak onvoldoende flexibel georganiseerde zorg en ondersteuning en ligt hospitalisatie op de loer.
Herstel als persoonlijk proces
Met de opkomst van de herstelbeweging in Nederland wordt herstel niet langer alleen gedefinieerd in bepaalde klinische uitkomsten zoals genezing van symptomen. De herstelbeweging pleit voor meer aandacht voor het persoonlijk proces van herstel van balans en de eigen ervaringen en inzichten van cliënten hierin. Dat persoonlijk herstelproces is vaak grillig. Herstelondersteuning vraagt dan ook om continue open afstemming met elkaar op alle ervaringen en gezamenlijke besluitvorming over welke zorg en ondersteuning (niet) passend is. In de praktijk blijkt dit nog niet zo gemakkelijk. Lotte Smeenk: ‘Juist in de langdurige ggz zorg, blijft het belangrijk om steeds weer te zoeken naar manieren om actief herstelondersteuning te bieden zonder het proces van de ander over te nemen of te sturen op bepaalde uitkomsten.’
Vernieuwend project
Lotte Smeenk: ‘Het vernieuwende van het project is dat we kijken hoe inzichten vanuit het herstelgedachtegoed organisatorische zaken en domeinoverstijgende samenwerking beter kunnen voeden zodat zorg en ondersteuning beter aansluiten. Daarom is het verbeteren van de toegang tot zelfhulp en peer support ook een belangrijke pijler in het project. Dit draagt bij aan het gelijkwaardiger maken van zorg en een meer gedeeld inzicht in hoe professionele en wetenschappelijke inzichten cliënten en naasten wel of niet verder kunnen helpen.’ Phrenos voert dit driejarige project uit met Emergis, HerstelTalent, GGZ Drenthe, GGZ Friesland, GGZ inGeest. Zowel beschermd wonen als meer klinische settings. Ook UMC Utrecht en Cavallo Advies zijn bij het project betrokken en het project wordt mogelijk gemaakt door ZonMw.
Het vernieuwende van het project is dat we kijken hoe inzichten vanuit het herstelgedachtegoed organisatorische zaken en domeinoverstijgende samenwerking beter kunnen voeden zodat zorg en ondersteuning beter aansluiten.
Training Dialogisch werken
Onderdeel van het project is een training Dialogisch werken die Phrenos nieuw ontwikkelde. In maart vond de eerste trainingsdag plaats (zie foto). In de training nemen we veel vaardigheidsoefeningen op: hoe kan je echt een open dialoog aangaan met cliënten? Dit vraagt bepaalde competenties. Minder sturen op uitkomsten en meer een open gesprek over ervaringen faciliteren zonder deze direct te duiden of verklaren. Maar ook je eigen ongemak en onzekerheid herkennen en verdragen. Dus leren nóg volgender te worden aan de ervaringen en wat er leeft bij de cliënt en zijn netwerk, ook als dit misschien schuurt met je eigen professionele en wetenschappelijke inzichten.’ Deze insteek bevat ook elementen van Peer-supported Open Dialogue, een training die Phrenos momenteel aanbiedt.
Aan de slag met werkplannen
Na de hersteltraining gaan de organisaties werkplannen maken om met herstelondersteuning in hun praktijk aan de slag te gaan. Belangrijk onderdeel van die werkplannen is ook de dialogische samenwerking met andere organisaties, en het sociaal domein. Als beginstap wordt breed de huidige situatie, knelpunten en oplossingsrichtingen, geïnventariseerd. Ook daarin gebruiken de onderzoekers een dialogische en vernieuwende werkwijze. Lotte Smeenk: ‘De groepsinterviews die nu plaatsvinden, steken we dialogisch en open in om ervaringen van deelnemers met herstelondersteuning en zorg op te halen. We luisteren naar verschillende perspectieven: cliënten, naasten, professionals, behandelaren en ervaringsdeskundigen. Dit levert verrassende inzichten en gesprekken op voor het project en onderzoek. Ook deelnemers vonden dat bijzonder en verfrissend.’
Actiegericht onderzoek
Naast training en implementatie is onderzoek een onderdeel van het project. Er zijn drie cycli van actieonderzoek met de organisaties om de implementatie van de werkplannen te observeren, evalueren en bij te sturen. De monitoring en evaluatie van de actieonderzoekscycli vindt plaats met een kwantitatieve monitor, een kwalitatieve monitor en participerende observaties. De geleerde lessen uit het onderzoek worden aan het eind van het project breed toegankelijke gemaakt via een toolkit die ook door andere organisaties gebruikt kan worden.
