Iedere week komen ze bij elkaar: jeugdbescherming, Blijf Groep, politie, reclassering… plus informele partijen zoals buurtinitiatieven en ervaringsdeskundigen. Ze bespreken casussen over huiselijk geweld voor snelle, passende hulp en preventie. Zo’n Netwerkgroep Huiselijk Geweld en Kindermishandeling van formele en informele organisaties werkt goed. Dat blijkt uit onderzoek van de Hogeschool van Amsterdam en praktijkervaringen in Amsterdam Zuidoost. Wat zijn de geleerde lessen? Een verslag van het Phrenos webinar van 28 mei.

Sabrina vertelt tijdens het webinar hoe ze naar de politie ging om hulp te vragen. Ze zat in een gewelddadige relatie en wilde haar verhaal vertellen. Het antwoord dat ze kreeg: “Wij zijn geen relatietherapeuten. Als je niet geslagen wilt worden, pak dan je spullen en ga weg.”
Sabrina, nu ervaringsdeskundige, weet nog goed hoe ze zich voelde. “Ik dacht: oké, en nu? Als de politie niet kan helpen, dan moet ik het blijkbaar zelf oplossen.”

Wat Sabrina toen miste, was een laagdrempelige plek waar ze terechtkon. “Ik wilde het zo graag vertellen. Maar de hints die ik liet vallen, werden nooit echt opgepakt. Niemand leek er voor open te staan.”

Precies die lege plek vullen informele organisaties in. Dat zijn bijvoorbeeld buurtinitiatieven, zelfhulporganisaties en ervaringsdeskundigen.  Bij hen komen mensen wél binnen.  Maar om verdergaande hulp te kunnen bieden, moeten die informele organisaties wél verbonden zijn met de formele instanties. Precies dat is waar een Netwerkgroep Huiselijk Geweld en Kindermishandeling voor staat.

Iedereen heeft een verantwoordelijkheid

Cherryl Ho-Suie-Sang werkt voor de gemeente Amsterdam als projectleider huiselijk geweld en kindermishandeling in stadsdeel Zuidoost. Ook is zij netwerkregisseur van de Netwerkgroep in dat stadsdeel. Cherryl legt uit: “Iedereen heeft invloed op het stoppen en voorkomen van huiselijk geweld. En iedereen heeft daarin een verantwoordelijkheid. Vandaar dat het hele project gebaseerd is op samenwerking tussen formele en informele partijen, buurtbewoners, de omgeving van het gezin en sleutelfiguren.”

De Netwerkgroep is één van de instrumenten in de aanpak. Wekelijks komen formele en informele organisaties fysiek bij elkaar om complexe en vastgelopen casuïstiek te bespreken. Aan tafel zitten onder meer Veilig Thuis, Blijf Groep, jeugdbescherming, wijkteams, Ouder- en Kindteam (OKT), politie, advocaat en reclassering. Maar ook informele organisaties die al jaren actief en geworteld zijn in Zuidoost.

De meerwaarde is direct merkbaar, vertelt Cherryl. “Het doel is dat de zorg die formele partijen kunnen bieden, aansluit op de behoeften van de mensen in de wijk. En dat lukt. Zo hebben we een intaker van de Blijf Groep in de groep. Die luistert mee, pakt casuïstiek gelijk op. Zo kunnen we de gebruikelijke screeningsprocedure overslaan. Een intake kan mogelijk de volgende dag al.”

5 lessen uit onderzoek 

Zo’n Netwerkgroep bestaat niet alleen in Zuidoost. In Amsterdam Nieuw-West functioneert al langer een vergelijkbare groep, als onderdeel van het Nationaal Programma Samen Nieuw-West. Pamela Lucas, onderzoeker bij het Lectoraat Stedelijk Sociaal Werk van de Hogeschool van Amsterdam, deed samen met collega Willemijn Rinnooy Kan (Lectoraat Burgerschapsonderwijs) onderzoek naar de werkwijze en randvoorwaarden van die Netwerkgroep. Bedoeld als inspiratie voor andere samenwerkingen tussen formele en informele organisaties. Ze bundelden 5 lessen.

De eerste les vormt de basis: kom wekelijks fysiek bijeen op een vaste locatie. “Iemand noemde dat zijn lievelingsmoment van de week”, vertelt Pamela. “Omdat je weet dat je er wat aan hebt. Je zit gelijk met elkaar aan tafel, in plaats van eerst te moeten uitzoeken wie bij een casus betrokken is of moet zijn en hoe je die bereikt.”

De tweede les is volgen en vasthouden. “Elke week komen casussen terug op de agenda. Samen bepaal je de stappen, net zolang tot veiligheid is bereikt. Zo kun je vroegtijdiger handelen en verdwijnen casussen niet uit beeld.”

De derde les raakt de kern van de samenwerking: innoveren en buiten de kaders denken. Informele organisaties zijn hierin onmisbaar. Zij zijn niet gebonden aan protocollen. Pamela citeert een professional uit het onderzoek: “Ik had er nooit aan gedacht om de school in te schakelen om mensen op te vangen.”

Les vier: een sterke netwerkregisseur is essentieel. Als onafhankelijke voorzitter bewaakt zij de voortgang, verbindt partijen onderling én vertaalt elkaars taal en werkwijze. “Dat is echt een cruciale rol.” Er is ook een keerzijde: die afhankelijkheid van één persoon maakt de samenwerking kwetsbaar bij een personeelswisseling.

De vijfde les is bestuurlijk commitment. Medewerkers van formele organisaties moeten de ruimte krijgen om anders te handelen dan ze gewend zijn. Dat vraagt begrip en draagvlak binnen de eigen organisatie.

Daar schuilt ook meteen de uitdaging: formele organisaties hebben de neiging terug te vallen op de vertrouwde werkwijze en informele partijen niet meer te betrekken. Daardoor blijft de inbreng van informele organisaties vaak beperkt tot het aanleveren van casussen.

Zuidoost herkent en vult aan

Cherryl Ho-Suie-Sang, Lydy Blijd en Lucia Martis herkennen de lessen uit Nieuw-West. Maar Zuidoost heeft zijn eigen dynamiek. Lydy is directeur van Stichting Human Empowerment en al meer dan zestien jaar actief in de wijk. Lucia is directeur van Profor, eveneens geworteld in Zuidoost en Amsterdam en omgeving. Beiden kennen de wijk, de mensen en de verhalen achter de voordeur als geen ander.

De gelijkwaardigheid tussen formele en informele organisaties is ook in Zuidoost een uitdaging.  Cherryl: “90% van de casuïstiek brengen Lydy en Lucia in. Maar soms dreigen formele partijen er daarna mee door te gaan zonder hen. Terwijl juist de begeleiding en het vertrouwen van die vertrouwenspersoon zo cruciaal is.”
Lydy en Lucia brengen iets wat formele organisaties niet kunnen bieden: een vertrouwde omgeving. “Mensen komen naar je toe”, zegt Lydy. “Het is laagdrempelig. Ze hoeven niet naar een kantoor van de Blijf Groep of Veilig Thuis.”

Lucia vult aan: “Zuidoost is een multiculturele wijk. We houden rekening met diversiteit, met taal, met achtergrond. Dat inzicht brengen we mee aan tafel, zodat we preventief kunnen werken en uithuisplaatsing soms kunnen voorkomen.”

Samen verder

De Netwerkgroep Huiselijk Geweld en Kindermishandeling laat zien dat formele en informele organisaties elkaar kunnen versterken, als je elkaar de ruimte geeft. De lessen uit Nieuw-West en Zuidoost zijn geen blauwdruk, maar wel een bewijs dat het werkt. Sabrina reageert als ervaringsdeskundige op het onderzoek naar en de praktijkervaring met de Netwerkgroep: “Passende hulp valt en staat met het vertrouwen van de direct betrokkenen. Zo belangrijk is het om dat informele netwerk te hebben, waar mensen laagdrempelig terechtkunnen.”

De oproep aan beleidsmakers is daarom ook helder: zorg dat informele partijen en ervaringsdeskundigen een gelijkwaardige plek krijgen. Niet alleen aan tafel, maar ook in financiering, in erkenning en in de ruimte om te blijven doen wat zij als geen ander kunnen.