Na drie jaar komt het landelijke consortium BE-grip met een duidelijke boodschap over het organiseren van ondersteuning bij onbegrepen gedrag: van regionale vernieuwing naar landelijke voorwaarden. Het eindrapport bevat de aanbeveling voor een meervoudige blik in het landelijk beleid.

De afgelopen jaren zijn, domein- en niveau-overstijgend en vanuit verschillende kennisbronnen, nieuwe samenwerkingsverbanden ontstaan. In deze netwerken worden gezamenlijk initiatieven ontwikkeld die beter rekening houden met de context waarin onbegrepen gedrag ontstaat én met de achtergrond van de persoon (een meervoudige benadering). Het landelijke systeem van wettelijke kaders, financieringsstromen en institutionele sturing is echter onvoldoende mee veranderd. De volgende stap is dat dit systeem, zowel lokaal als regionaal, de ruimte gaat bieden om deze meervoudige benadering daadwerkelijk te hanteren.

Download het eindrapport: Organiseren van ondersteuning bij situaties met onbegrepen gedrag: van regionale vernieuwing naar landelijke voorwaarden (pdf)

Samenwerking schuurt: spanning twee benaderingen

In de netwerken zag BE-grip twee benaderingen naast elkaar bestaan die met elkaar op gespannen voet staan: een enkelvoudige en een meervoudige. Die spanning speelt zowel in hoe we naar situaties met onbegrepen gedrag kijken als in hoe we de ondersteuning organiseren. In de meervoudige benadering kijk je ook naar de context, de woon- en leefomgeving, sociale netwerken, bestaanszekerheid en publieke instellingen. Er zijn meerdere professionals en instanties verantwoordelijk: professionals uit zorg, veiligheid en het sociaal domein, om de gemeenten en ministeries, maar ook cliënten en ervaringsdeskundigen.

Meervoudige benadering meer erkend en toegepast

In de regio’s is veel gezamenlijk gebouwd aan meervoudige ondersteuning, met meer aandacht voor preventie, voor de verschillende facetten van de leefwereld en voor de (sociale) omgeving van mensen. Dat verdient erkenning, zeker omdat onbegrepen gedrag in het publieke debat vooral via incidenten en crises in beeld komt. Toch wordt dit meervoudig kijken naar situaties met onbegrepen gedrag in de huidige financiering, sturing en verantwoording nog maar beperkt gestimuleerd. Daardoor blijft er weinig ruimte voor preventie en voor een brede blik op leefwereld en sociale omgeving. Bovendien blijven organisaties hun eigen perk, budget en gereedschap bewaken. Veel goede initiatieven stoppen dan ook zodra de projectfinanciering afloopt. Zo blijft er ook weinig ruimte om manieren te vinden om met de dominantie van de enkelvoudige benadering om te gaan.

Aanbeveling: van regionale vernieuwing naar landelijke voorwaarden

Meer regionale pilots of netwerken zijn niet de oplossing, concludeert BE-grip. Het gaat erom de landelijke voorwaarden aan te passen, zodat de meervoudige benadering kan landen en blijven. Daarvoor is een blijvend, landelijk interdepartementaal programma nodig dat zich richt op:

• Een meervoudige blik in landelijk beleid: meervoudig kijken wordt het leidende principe in landelijk beleid. Financiering en verantwoording belonen preventieve ondersteuning die gericht is op de leefwereld en de (sociale) omgeving van mensen.
• Landelijke voorwaarden voor meervoudig werken: er komt structureel ruimte en financiering voor verbindings- en coördinatiewerk, netwerken, grenswerkers en ervaringsdeskundigen, ingebed in passende bekostiging en integrale verantwoording. Ervaringsdeskundigheid en grenswerk worden erkend als volwaardige functies, met duidelijke kaders en inkomenszekerheid. Lopen lokale of regionale partijen vast, dan is er landelijke doorzettingsmacht.
• Versterking van reflexieve leerprocessen: monitoring wordt ingezet om voortdurend en reflexief te leren. Daarnaast worden inter- en transdisciplinaire vaardigheden in het onderwijs versterkt, en worden collectieve en historische kennis structureel benut.

Over BE-grip

BE-grip is een landelijk samenwerkingsverband van kennisinstituten, maatschappelijke organisaties, brancheverenigingen en een koepel van cliënten- en naastenverenigingen. Het consortium werd geleid door Erasmus School of Health Policy and Management, in samenwerking met Kenniscentrum Phrenos. Van april 2023 tot april 2026 begeleidde en volgde BE-grip de regionale netwerken van het Actieprogramma Grip op Onbegrip (AGO): de Regionale Kenniswerkplaatsen Onbegrepen Gedrag en de netwerken Zorg & Veiligheid. BE-grip keek daarbij verder dan de regionale netwerken en werkte toe naar een reflexief lerend systeem, van professionals in de wijk tot aan beleidsmakers bij het Rijk. Lees meer: Project BE-grip: begeleiding en evaluatie Grip op Onbegrip

Lees meer

• Download het eindrapport: Organiseren van ondersteuning bij situaties met onbegrepen gedrag: van regionale vernieuwing naar landelijke voorwaarden (pdf)