Domeinoverstijgend samenwerken, met meer oog voor het hele gezin en doen wat werkelijk nodig is bij huiselijk geweld. Het Toekomstscenario jeugd- en gezinsbescherming beschrijft het, gemeenten zien het en professionals willen het. Maar hoe breng je het in de praktijk? Regio Haaglanden maakte een routekaart naar veiligheid en experimenteert in een proeftuin. Wat werkt en wat belemmert? Een verslag van het Phrenos webinar van 11 juni.
De traditionele aanpak van huiselijk geweld is als een estafette. Veel organisaties zijn erbij betrokken. Elk wacht op zijn beurt, beweegt pas zodra hij het stokje krijgt en laat weer volledig los na overdracht. In de sport werkt dat, maar niet in de hulpverlening bij huiselijk geweld. Soms valt er een stokje, en valt er een gat.
Routekaart naar veiligheid
“We zien onduidelijkheid over rollen en taken, waarbij de échte samenwerking ontbreekt. Er is geen gezamenlijke verantwoordelijkheid, maar er wordt wel af en toe naar elkaar verwezen. Ook constateren we handelingsverlegenheid en ontbreekt het aan een gemeenschappelijke taal”, vertelt Jasmijn Becker, regionaal projectleider Toekomstscenario kind- en gezinsbescherming Haaglanden.
Het zijn enkele uitkomsten van een vooronderzoek. Daaruit kwam ook de behoefte aan één gezamenlijke aanpak. Die aanpak kreeg vorm in een samen opgestelde routekaart naar veiligheid. De routekaart beschrijft wie wat doet bij de aanpak van huiselijk geweld en hoe de samenwerking eruit ziet. En dat werkt meer als een roeiploeg: met gezamenlijke inspanning en vertrouwen, in gedeelde verantwoordelijkheid, continu samen in beweging tot de veiligheid is gewaarborgd.
De routekaart bundelt verschillende methoden, zoals Signs of Safety, gefaseerd samenwerken aan veiligheid, Bouwstenen voor Beter Samenspel, de meldcode en uitgangspunten van het Toekomstscenario. Bekijk de Routekaart naar veiligheid op de website van Jeugdhulp Haaglanden. Hier is ook een toegankelijke versie in beeld en een filmpje te vinden.
6 succesfactoren
Wat maakt de Haaglandse routekaart succesvol? Becker noemt 6 succesfactoren.
“Als eerste is de routekaart echt opgesteld met inbreng van betrokken organisaties. Dat draagt bij aan draagvlak. Klein nadeel is dat het document daardoor vrij lang is geworden.
Ten tweede is het belangrijk dat professionals uit verschillende organisaties de ruimte krijgen om echt samen te werken, zowel in tijd als financieel.
Vervolgens werkt het goed als organisaties en professionals worden ondersteund bij het implementeren van de werkwijze in de praktijk.
Bovendien maakten we het vrijblijvend, niet van boven opgelegd. Organisaties sloten aan uit eigen motivatie en wilden het daardoor ook echt.
Daarnaast blijkt de gemeentelijke regierol essentieel. En heel effectief zijn trainingen waaraan professionals van verschillende organisaties deelnemen, waarin professionals samen met casussen aan de slag gaan.”
De webinarreeks ‘Netwerksamenwerking voor veiligheid thuis’
Dit webinar was de derde in een reeks van 5 over netwerksamenwerking bij veiligheid thuis. Bekijk de verslagen van de andere webinars. De reeks werd georganiseerd door Kenniscentrum Phrenos en Movisie, in opdracht van de ministeries van Justitie en Veiligheid en VWS, in het kader van het Toekomstscenario Kind- en Gezinsbescherming.
De reeks sluit aan bij het door het Kenniscentrum Phrenos ontwikkelde Kompas voor netwerksamenwerking (pdf) en ondersteunt organisaties bij de implementatie ervan.Het Toekomstscenario Kind- en Gezinsbescherming is een visie op hoe kind- en gezinsbescherming er over vijf tot tien jaar uit zou moeten zien.
5 belemmeringen
Belemmeringen zijn er ook bij de ontwikkeling van zo’n gezamenlijke aanpak. Meestal zijn het keerzijden van succesfactoren. Becker: “Het vraagt veel van organisaties om te veranderen en zo samen te werken. Op projectbasis lukt dat nog wel, maar hoe veranker je het? Hoe financier je deze aanpak, waarbij organisaties taken en rollen vervullen die niet in de huidige structuren passen? Ook is het lastig alle landelijke en regionale veranderingen bij te benen, terwijl organisaties zelf ook regelmatig veranderen van rol en positie. Daarnaast zijn vrijblijvendheid en gezamenlijk eigenaarschap ook een risico, want je kunt organisaties er niet op aanspreken.”
Hoe verder?
“We focussen nu vooral op de gemeentelijke regierol en hebben een roadshow waarin we lokale teams opnieuw meenemen in de regionale koers. We bereiden ons voor op doorontwikkeling, sluiten aan bij landelijke ontwikkelingen en andere projecten in de regio.”
Proeftuin netwerksamenwerking
Eén van die andere projecten in Haaglanden is de Proeftuin netwerksamenwerking. Daarover vertelt Elske van Dalen, programmamanager Toekomstscenario kind- en gezinsbescherming. “De proeftuin bouwt voort op het programma Geweld Hoort Nergens Thuis, als voorloper van het Toekomstscenario”, vertelt Van Dalen.
“In de proeftuin willen we een gezinsgerichte aanpak, in domeinoverstijgende samenwerking, voor mensen van 0 tot 100 bij wie onveiligheid speelt in huishoudens met en zonder kinderen. Belangrijk is dat gezinnen meer regie krijgen en bij voorkeur vrijwillig meewerken.”
Dat klinkt allemaal logisch en voor de hand liggend, maar de praktijk blijkt ingewikkeld. Zo heeft elke betrokken organisatie zijn eigen opdracht, regels, wetten en kaders, zegt Van Dalen. “En daar is toezicht op door inspecties met allerlei beroepscodes, richtlijnen en noem maar op.”
Desondanks breekt de proeftuin uit het estafettemodel. Zodat gezinnen niet langer van het ene loket naar het andere worden overgedragen. “Dat moet noodgedwongen binnen de kaders die er nu zijn. Door te experimenteren, leren we wat er nodig is om dat duurzaam voor elkaar te krijgen. Zo levert de proeftuin kennis over de benodigde transformatie, ook voor het Rijk.”
Andere grondhouding nodig en bestuurlijk draagvlak
De proeftuin leert dat verandering begint met een andere grondhouding. Dat is echt een belangrijke kern van het succes. Van Dalen: “Professionals moeten leren loslaten, elkaars expertise leren kennen en waarderen, mensen toelaten in de samenwerking en ook durven vertragen en verdragen. Het is superbelangrijk om niet te snel te gaan en aan te sluiten bij het tempo van de gezinnen. Het betekent ook dat organisaties hun eigen belangen en grenzen wat los moeten laten. We zien dat dit meer werkplezier oplevert en dat gezinnen meer regie ervaren.
Het vraagt ook commitment en verandering op bestuurlijk niveau. Om professionals de ruimte te geven voor deze nieuwe manier van werken. Het ‘systeem’ botst nogal eens met wat mensen nodig hebben.”
Knelpunten
Zo loopt de proeftuin tegen van alles en nog wat aan. Dat is logisch, daar is het een proeftuin voor. Knelpunten zijn bijvoorbeeld:
- versnippering door wet- en regelgeving
- financiering en schotten tussen domeinen
- onduidelijkheid over rollen en mandaat
- wachtlijsten en beschikbaarheid van passende hulp
Van aanbodgericht naar vraaggestuurd samenwerken
Tot zover de professionals aan het woord. Hoe kijkt een ervaringsdeskundige hier tegenaan? Ivonne Berkers, ervaringsdeskundige bij Movisie, wenst dat ook professionals en beleidsmedewerkers bij dit alles hun kwetsbaarheid tonen. Waar lopen zij tegenaan? Dat maakt het menselijk.
Verder constateert zij dat als de hulpverlening erg versnipperd is, dat dit ook onveiligheid veroorzaakt. En dat gezinnen daardoor meer onrust ervaren. Berkers: “De hulpverlening is vaak aanbodgericht. Door binnen het protocol oplossingen aan te dragen. Bij dat uitgangspunt trekken mensen zich snel terug. Tenminste, dat was in ons gezin het geval. Draai het om: stel de vraag hoe het gaat. En dat liefst aan ons allemaal. Wees daarbij onderzoekend en niet stellend.”
“Vraaggericht samenwerken in een netwerk, is dus de opgave”, besluit webinarhost Nelleke Westerveld. “Daar wordt al hard aan gewerkt, zoals uit de besproken praktijkvoorbeelden blijkt. Het is essentieel dat bestuurders, managers en professionals hierover in gesprek blijven. Want het vraagt echt iets anders, het is een transformatie.”
Meer informatie
Routekaart naar veiligheid op de website van Jeugdhulp Haaglanden.
