1. Ruimte maken voor zingeving in gesprek – door Brechtje Hallo (geestelijk verzorger/ PhD, Dimence Groep) en Doeke Hendriks (sociaal pedagogisch werker, Dimence Groep Transfore)
Ontdekken hoe je betekenis en zingeving kunt creëren in je eigen werk. Tijdens deze workshop gaan wij oefenen in het houden van zingevende gesprekken. Je leert om stil te staan bij verschillende lagen in gesprek, door te vragen en om te luisteren naar de existentiële vraag onder iemands klacht. De workshop is er op gericht om actief bezig te zijn met het zingevende gesprek, veel te oefenen en om jezelf en je cliënten beter te leren kennen op het gebied van zingeving.

2. De Maastrichtse benadering: van symptoombestrijding naar betekenisgeving – door Peter Oud (sociaal psychiatrisch verpleegkundige, Stemmenpoli Alkmaar / BuurtzorgT Team Dijk en Waard / Stichting Weerklank) en Renuka Chedi (ervaringsdeskundige /onafhankelijk clientondersteuner, Stichting Weerklank / Stichting MEE)
De Maastrichtse benadering van stemmen horen kan bijdragen aan zingeving doordat zij ervaringen niet alleen ziet als “symptomen die weg moeten”, maar als menselijke ervaringen die betekenis kunnen hebben. Dat verandert vaak de verhouding die iemand heeft tot zichzelf, tot stemmen en tot het eigen levensverhaal.
Intervoice en de Maastrichtse benadering, ontwikkeld rond het werk van onder anderen Marius Romme en Sandra Escher, leggen nadruk op luisteren naar de betekenis van stemmen in plaats van uitsluitend bestrijden.
Binnen de Maastrichtse benadering worden stemmen gezien als betekenisvolle menselijke ervaringen. Deze visie kan helpen om anders naar jezelf, je stemmen en je levensverhaal te kijken en zo meer zingeving te ervaren.
Kernboodschap: Laat je denkkader los, luister naar het verhaal.

3. Samenwerking tussen psychiater en psycholoog bij afbouw antipsychotica: dat heeft zin! – door dr. Nienke Dekker (psychiater, Mentrum, onderdeel van Arkin) en Nancy Keune (gz-psycholoog in opleiding tot klinisch psycholoog, Mondriaan)
Het kunnen afbouwen van antipsychotica is een veelgestelde vraag van cliënten in de praktijk. Als er wordt afgebouwd, kan de reflex bij relapse van (rand) psychotische symptomen het weer ophogen van de antipsychotica zijn. De rol van de psycholoog bij afbouw van antipsychotica wordt in de richtlijnen nog weinig beschreven, terwijl het voor de cliënt een uitgelezen kans kan zijn om eventuele psychische klachten bij afbouw zelf aan te pakken in psychologische behandeling. Dit kan de client een sterk gevoel van regie en empowerment geven.
In de workshop wordt een ervaringsverhaal van een client gedeeld over dit onderwerp en gaan we samen na hoe je tot een goede samenwerking tussen client, psychiater en psycholoog kan komen bij het afbouwen van antipsychotica.

4. Spelen met verandering- The Mindsetter Game – door Gesa Döringer (ergotherapeut, IPS Jobcoach, ACT therapeut Amsterdam UMC, Zorglijn Vroege Psychose)
Binnen de GGZ en het sociaal domein groeit de behoefte aan interventies die zowel herstel ondersteunend als preventief inzetbaar zijn en uitnodigen tot dialoog en verbinding. Professionals zoeken naar werkvormen die niet alleen klachten en problemen in kaart brengen, maar ook hoop, eigen regie, veerkracht en samenwerking versterken. Er is behoefte aan laagdrempelige methoden die breed inzetbaar zijn, zoals in behandeling, onderwijs, preventie, teamontwikkeling en community-based werken.
De Mindsetter Game sluit aan bij deze behoeften en biedt een toegankelijk, praktisch en veelzijdig instrument. Het is een innovatief analoog spel dat mensen uitnodigt tot reflectie, dialoog en betekenisvolle verandering. Het spel is ontwikkeld vanuit de principes van oplossingsgericht werken en co-creatie en stimuleert spelers om stil te staan bij wat werkt, wat belangrijk is en gezamenlijk te brainstormen welke kleine stappen vooruit mogelijk zijn. Het spel creëert een veilige en speelse context waarin deelnemers nieuwe perspectieven ontdekken, succeservaringen delen en ervaren dat kwetsbaarheid ook een bron van kracht kan zijn.
De workshop laat deelnemers kennismaken met de mogelijkheden van De Mindsetter Game als interventie in de psychosezorg. Soms hebben hier gesprekken over waarden, wensen en toekomstperspectief een zetje nodig. Het spel creëert een veilig kader waarin ook moeilijke onderwerpen bespreekbaar worden. De Mindsetter helpt mensen met (en zonder) psychose om stil te staan bij hun wensen, doelen en mogelijkheden. Deelnemers ervaren hoe de Mindsetter kan bijdragen aan herstel, hoop en betekenisvolle gesprekken en dit al in 30 landen doet.

5. Betekenisgeving bij HAMLETT en eigen ervaring – door Bram-Sieben Rosema (ervaringsdeskundige onderzoeksassistent, UMCG)
In deze workshop verkennen we het thema zingeving na een psychose aan de hand van resultaten uit het HAMLETT-onderzoek en een persoonlijk praktijkverhaal van de workshopbegeleider. Samen onderzoeken we hoe mensen betekenis geven aan ingrijpende ervaringen en welke rol zingeving speelt in herstel, veerkracht en het hervinden van richting in het leven. Er is ruimte voor discussie aan de hand van vragen.

6. Herstel met behulp van natuur: ervaringsgerichte zingeving in de Groene Herstelgroep – door Dimitri Tsitsipas (verpleegkundige in opleiding tot specialist, Parnassia groep) en Lisa Wijnholds (verpleegkundige in opleiding tot specialist, Parnassia groep)
Wat gebeurt er als je therapiekamer geen muren heeft? In deze interactieve workshop maak je kennis met de Groene Herstelgroep: een praktijkontwikkelde, op IMR gebaseerde groepsbehandeling voor mensen met een ernstige psychiatrische aandoening. Onderzoek laat zien dat het zijn in en werken met de natuur een breed positief effect heeft: het vermindert stress en spanning, en verlaagt de drempel om in gesprek te gaan, naast elkaar in plaats van tegenover elkaar. Zingeving krijgt hierbij een centrale plek: deelnemers ontdekken op een zintuiglijke, weinig talige manier wat voor hen betekenisvol is. In twee ervaringsgerichte, natuurgerichte oefeningen voel je zelf wat de natuur met je doet, zoals deelnemers van de Groene Herstelgroep dat ook deden. Je gaat naar huis met concrete handvatten om zingeving en natuurbeleving in te zetten in uw eigen praktijk én, wie weet, een tak, blaadje of steentje dat ineens iets over jezelf vertelde.

7. Een Gedeeld Verhaal: aandacht voor het (levens)verhaal in de langdurige zorg – door Coco Egelie-Sprenger (ervaringsdeskundige) en Mirjam Goris (verpleegkundige) en Mariken de Koning (psychiater en senior-onderzoeker, Arkin onderzoek), Mentrum Herstelondersteunende Vervolgklinieken (onderdeel van Arkin)
Onze ervaringen en de verhalen die we daarover delen, zijn belangrijk voor onze identiteit. Een ernstige psychische aandoening kan het delen van verhalen lastig maken. Om aandacht te creëren voor de verhalen die iemand maken tot wie die is, is de interventie “Een Gedeeld Verhaal” ontwikkeld. Mensen met een ernstige psychische aandoening worden uitgenodigd om, met iemand de ze vertrouwen, de verhalen die voor hen belangrijk zijn te delen en vast te leggen. Dit is niet alleen leuk en waardevol, maar kan ook helpend zijn. Voor de persoon zelf om zichzelf beter te begrijpen, of om dingen op een rijtje te zetten. Voor anderen om hun cliënt of naaste beter te leren kennen en te ondersteunen. Het verhaal delen kan zo bijdragen aan het herstel van identiteit.
In deze workshop maak je kennis met de interventie, hoor je ervaringen uit de praktijk, oefen je zelf met de handleiding, en denk je na over mogelijke implementatie op jouw afdeling.

8. Onderzoekspresentaties
– Psychose tussen betekenisgeving en zingeving – door Jacoba de Vries MA, Radboud Universiteit
Hoe geven mensen betekenis aan psychotische ervaringen? In deze presentatie worden autobiografische blogs over psychose onderzocht vanuit cultureel, existentieel en narratief perspectief. De presentatie laat zien hoe mensen psychose proberen te begrijpen, hoe verschillende verklaringsmodellen naast elkaar bestaan en hoe betekenisgeving soms uitgroeit tot vormen van herstel en zingeving.

– In gesprek over existentiële zingeving met jongvolwassenen met psychose-kwetsbaarheid: een kwalitatieve studie – door Marlous de Vries (geestelijk verzorger, PhD-kandidaat, Universiteit voor Humanistiek, GGZ Rivierduinen)
Jongvolwassenen met psychose-kwetsbaarheid hebben vaak te maken met disruptieve ervaringen in een levensfase waarin identiteitsvormingen en het vinden van zin en een doel in het leven centraal staan. Dit zijn ervaringen die kunnen leiden tot existentiële levensvragen en het opnieuw moeten zoeken naar zingeving. De huidige kwalitatieve PhD-studie exploreert het belang en de aard van existentiële zingeving onder jongvolwassenen met een Ernstige Psychiatrische Aandoening (EPA), gerelateerde zorgbehoeften en onderzoekt wat er nodig is om dialogisch in gesprek te gaan over existentiële zingeving tijdens GGZ behandeling voor de doelgroep en zorgprofessionals en wat de moeilijkheden hiervan zijn. De eerste studie toont inzicht in het belang, de aard en verbondenheid van existentiële zingevingsthema’s (identiteit, isolatie, betekenisloosheid, de dood, vrijheid) onder jongvolwassenen met psychose-kwetsbaarheid. Respondenten waren positief over het gebruik van dialogische levensvragen om in gesprek te gaan over existentiële zingeving. Vervolgonderzoek is nodig om hier verder op te reflecteren.

– Meer dan een classificatie? Hoe mensen met een bipolaire stemmingsstoornis of schizofreniespectrum- of andere psychotische stoornis betekenis geven aan hun classificatie, en de rol van de geestelijke verzorger daarbij – door Julia van Egmond (PhD-kandidaat, Tilburg University)
Psychiatrische classificaties zijn niet enkel beschrijvend, maar kunnen ook constituerend werken; ze kunnen beïnvloeden hoe mensen zichzelf en het leven begrijpen. Tegelijkertijd bestaat een spanning tussen het inherent reducerende karakter van een classificatie en de complexiteit van geleefde ervaringen en betekenisgeving.
In deze presentatie worden de resultaten gedeeld van een IPA-onderzoek naar hoe mensen met een ‘bipolaire stemmingsstoornis’ en/of ‘schizofreniespectrum- of andere psychotische stoornis’ betekenis geven aan hun DSM-5 classificatie in relatie tot hun zelfverstaan, sociale identiteit en (existentiële) zingeving. Ook wordt beschreven hoe de rol van de geestelijke verzorging hierin wordt ervaren, in contrast met de rol van de psychiater.