Ons heeft het verdrietige bericht bereikt dat Marius Romme op 4 juni op 92-jarige leeftijd is overleden. Als sociaal-psychiater deed hij baanbrekend onderzoek naar het horen van stemmen. Marius Romme trad in zijn leven buiten de gebaande paden van de psychiatrie. Volledig nieuw in zijn tijd was dat hij zonder oordeel luisterde naar de mensen die stemmen hoorden. Kenniscentrum Phrenos staat graag stil bij wat hij voor mensen die stemmen horen, en voor de herstelgerichte benadering betekend heeft.

Professor Marius Romme was één van de grondleggers van de sociale psychiatrie in Nederland. Hij is een van de meest invloedrijke psychiaters van zijn generatie geweest. Hij bracht een revolutie teweeg in de benadering van het werken met mensen die stemmen horen. “Dankzij zijn werk en al degenen die met hem hebben gewerkt, wordt het horen van stemmen niet langer afgedaan als een symptoom van schizofrenie waarvoor medicijnen nodig zijn, maar als iets dat begrepen moet worden in de context van ieders unieke levensgeschiedenis,” schrijft Stichting Weerklank in een eerbetoon aan Marius Romme. Stichting Weerklank is een stichting die stemmenhoorders in Nederland vertegenwoordigt, opgericht door Marius Romme en wijlen Sandra Escher.

”25 jaar onderzoek toont aan dat de ervaring stemmen horen geen uiting van ziekte is maar een reactie op problemen”

Psychiater Dirk Corstens, bekend van de film Mijn Woord tegen het Mijne, noemt Marius Romme al meer dan 30 jaar zijn leermeester in de sociale psychiatrie: “Van hem leerde ik zoeken naar eenvoudige, onconventionele oplossingen om mensen te ondersteunen. Op zoek gaan naar sociale factoren die vanuit een bepaalde situatie een doorbraak kunnen betekenen. Hun eigen verhaal is daarbij het uitgangspunt.”

Marius Romme bij Sonja Barend

Om stemmen horen uit de taboesfeer te halen, zocht Marius Romme contact met Sonja Barend. In 1987 besteedde Sonja Barend in haar populaire talkshow Sonja op Maandag aandacht aan het onderwerp, wat een overweldigende respons opleverde: 700 telefoontjes van mensen die ook stemmen hoorden. De meesten hadden nooit iets met de psychiatrie te maken gehad. Naar aanleiding van deze uitzending – die later door de enorme respons ook nog een follow up kreeg bij Sonja Barend – werden overal groepen gestart, het begin van de stemmenhoorders beweging. Inmiddels zijn er in 37 landen stemmenhoorders-groepen.

Maastrichtse benadering van stemmen horen

Marius Romme werkte veel samen met zijn vrouw Sandra Escher. Samen ontwikkelden ze op basis van onconventionele onderzoeken de ‘Maastrichtse’ benadering van stemmen horen. Het Maastrichtse interview is een methode om de ervaring van stemmen horen op een gestructureerde wijze in kaart te brengen. De meeste stemmenhoorders vinden het een bevrijdende ervaring om respectvol over hun ervaringen bevraagd te worden. In de veel geprezen film Mijn woord tegen het Mijne zie je dit ook terug.

Marius Romme schreef samen met wijlen zijn vrouw Sandra Escher drie boeken: “Accepting voices (1993)”, “Stemmen horen  begrijpelijk maken: een praktische handreiking’  (Making Sense of Voices) (2000) en “Leven met stemmen: 50 verhalen over herstel’. Het is een indrukwekkend  programma dat hij na laat om te leren leven met stemmen.

Stemmen horen als gewone menselijke ervaring

Tot die tijd werden stemmen in de psychiatrie gezien als een symptoom van de ziekte schizofrenie. Vernieuwend was dat Marius benaderde stemmen horen als een gewone menselijke ervaring benaderde. Marius benadrukte ook het belang van luisteren naar de inzichten van mensen die stemmen hoorden:  “Hoe gaven ze betekenis aan hun ervaringen? Hoe gingen ze ermee om? Wat vonden ze nuttig? Welke invloed hadden sociale factoren zoals stigmatisering, en verschillende vormen van trauma op de manier waarop ze met hun ervaringen omgingen? Voor veel mensen die stemmen hoorden en voor een groeiend aantal professionals in de geestelijke gezondheidszorg, waren deze vragen van veel groter belang dan vermeende neurowetenschappelijke verklaringen van psychose.” (Phil Thomas)

Mede omdat het medische model in de Nederlandse psychiatrie dominant was, werd hun onderzoek aanvankelijk niet serieus genomen. Door stemmenhoorders en hun betrokkenen in binnen en buitenland, met name in het Verenigd Koninkrijk, werden hun bevindingen eerder geaccepteerd.

Marius Romme doorbrak hardnekkige stigma’s binnen de psychiatrie. Zijn boodschap was eenvoudig en revolutionair: luister zonder oordeel, neem ervaringen van mensen serieus en ondersteun mensen in het begrijpen van hun stemmen.

Meer lezen

• De website Romme Escher geeft een mooi beeld van het werk van Marius Romme. Inclusief een overzicht van publicaties en tv en radio-interviews
• Stichting Weerklank – geïnspireerd door het werk van Marius Romme – werkt met zelfhulpgroepen voor stemmenhoorders
• Een eerbetoon aan Marius Romme en Sandra Escher op de website van Stichting Weerklank
• A living tribute to professor Marius Romme