Duurzame veiligheid vraagt vaak om het aanpakken van onderliggende oorzaken zoals armoede, psychische problemen, verslaving of een gebrek aan perspectief. Dat is de kern van de handreiking ‘Radicaal aansluiten, breed kijken, samen waarde toevoegen’ (april 2026), opgesteld door het Instituut voor Publieke Waarden en Kenniscentrum Phrenos binnen het Toekomstscenario Kind- en Gezinsbescherming. Op basis van actieonderzoek in meerdere regio’s zijn inzichten uit circa twintig vastgelopen gezinssituaties vertaald naar concrete principes en aanbevelingen.
Werken aan blijvende veiligheid
De handreiking laat zien hoe het in de praktijk anders kan. Waar een situatie van onveiligheid, zoals een moeder en haar kinderen die op straat belanden, vaak leidt tot ingrijpen zoals uithuisplaatsing, kan een andere aanpak juist rust en stabiliteit creëren. Door direct tijdelijke huisvesting te regelen, het inkomen te stabiliseren en ondersteuning te organiseren, wordt niet alleen onveiligheid aangepakt, maar ook de oorzaak ervan. Dit voorkomt verdere ontwrichting en vergroot de kans op herstel.
“Een brede blik is essentieel voor duurzame veiligheid. In plaats van alleen in te grijpen op het risico, kijk je wat een gezin nodig heeft om weer stabiel te worden en organiseer je dat ook. Juist dan ontstaat rust en draag je bij aan blijvende veiligheid.” Thijs van den Enden, Instituut voor Publieke Waarden
Drie doorbraakprincipes als richting
De aanpak is uitgewerkt in drie samenhangende principes voor beleid, praktijk en bestuur:
- radicaal aansluiten bij het perspectief van het gezin
- breed kijken naar veiligheid, bestaanszekerheid en ontwikkeling
- samenwerken vanuit toegevoegde waarde
Deze principes helpen professionals, beleidsmakers en bestuurders om hun focus op systemen en regels te verleggen naar dat wat daadwerkelijk nodig is voor het gezin of huishouden.
“De kracht zit in de samenhang: aansluiten bij wat een gezin nodig heeft, breed kijken en samen doen wat nodig is. Niet werken vanuit alleen de eigen verantwoordelijkheid van professionals en organisaties, maar vanuit de vraag wie in het samenspel kan bijdragen aan de oplossing. Pas als we op zowel lokaal, regionaal en landelijk niveau kokers doorbreken, als netwerk samenwerken vanuit een gedeelde visie, óók met de gezinsleden zelf, kan duurzame veiligheid ontstaan.” Christine Kuiper, Kenniscentrum Phrenos
Van principe naar praktijk
De handreiking bevat een illustratieve klantreis, aanbevelingen op uitvoerings-, organisatie- en stelselniveau en reflectievragen die ondersteunen bij het maken van zorgvuldige afwegingen tussen veiligheid, bestaanszekerheid en de ontwikkeling van gezinsleden, op korte én lange termijn.
Tegelijkertijd is de kernboodschap scherp: van professionals wordt gevraagd om breed te kijken en radicaal aan te sluiten bij wat gezinnen nodig hebben. Dat stelt eisen aan de context waarin zij werken. Organisaties, samenwerkingsverbanden en landelijke wet- en regelgeving moeten hiervoor voldoende ruimte, samenhang en steun bieden. Dit vraagt om andere vormen van financiering, toezicht en verantwoording, gericht op impact voor gezinnen. Dit is essentieel om de beoogde omslag daadwerkelijk en duurzaam te realiseren. Het praktijkvoorbeeld van Team AnderS Flevoland illustreert tot slot een sociaal innovatief en concreet en werkbaar alternatief binnen de huidige praktijk.
Download handreiking
Ontdek hoe jij kunt bijdragen aan echte doorbraken voor gezinnen: Radicaal aansluiten, breed kijken, samen waarde toevoegen (pdf)
Context
De handreiking is ontwikkeld door het Instituut voor Publieke Waarden en Kenniscentrum Phrenos, in het kader van het Toekomstscenario Kind- en Gezinsbescherming: een gezamenlijk programma van het Ministerie van Justitie en Veiligheid, het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport en de Vereniging van Nederlandse Gemeenten. Samen werken zij met partners aan een stelsel waarin gezinnen eerder, beter en samenhangender worden geholpen, met als doel veilige en stabiele thuissituaties.
