Looptijd: mei 2024 – november 2025
Financiering: Zuyderland Medisch Centrum
Kenniscentrum Phrenos en Hogeschool Utrecht voerden in opdracht van het Zuyderland Medisch Centrum tussen mei 2024 en augustus 2025 een verkennend onderzoek uit naar (on)gelijke behandeling en stigmatisering van patiënten met psychische problemen op somatische zorgafdelingen.
Doel van het onderzoek was om zicht te krijgen op de ervaringen van zowel patiënten als artsen en verpleegkundigen met vormen van (on)gelijke behandeling binnen het ziekenhuis. Tijdens het onderzoek is informatie uit literatuur en zorgstandaarden samengebracht met informatie uit interviews met ex-patiënten, observaties van en interviews met de verpleegkundig specialisten van de psychiatrisch consultatieve dienst (PCD) en uitkomsten van de focusgroepen met artsen en verpleegkundigen.
Stigmatisering en ongelijke behandeling is een serieus probleem
Evenals het thema stigmatisering zelf bleek ook het uitvoeren van onderzoek ernaar complex. Toch heeft het onderzoek waardevolle resultaten opgeleverd. Het onderzoek heeft het probleem vanuit verschillende perspectieven zichtbaar gemaakt. Deze perspectieven vullen elkaar aan in het herkennen en begrijpen van stigmatisering in het algemeen ziekenhuis.
De belangrijkste uitkomst van het onderzoek ‘(On)gelijke behandeling van patiënten met psychische problemen in het ziekenhuis’ (pdf, 2025) is dat stigmatisering en ongelijke behandeling van patiënten met psychische problemen serieuze aandacht verdienen en wel op alle niveaus van de organisatie. Onjuiste beeldvorming of stereotypering van deze patiënten kan leiden tot het onvoldoende of niet serieus nemen van lichamelijke klachten. Dit kan tijdige diagnostiek en behandeling van lichamelijke klachten verhinderen, en leiden tot negatieve interacties en zorgervaringen.
Aanbevelingen
De onderzoekers bevelen de artsen en verpleegkundigen van het Zuyderland MC aan om onder alle omstandigheden oog te hebben voor de mens achter de patiënt. Laura Neijmeijer, onderzoeker Kenniscentrum Phrenos: “Dat betekent dat je je als arts of verpleegkundige niet laat leiden door onbewuste vooroordelen, gevoelens van ongemak of onmacht die bepaalde patiënten bij je oproepen, maar dat je in staat bent om vanuit een open, nieuwsgierige houding het échte contact aan te gaan. En dat begint ermee dat je met oprechte aandacht luistert naar wat iemand je te vertellen heeft en dat je zijn of haar klachten serieus neemt, ongeacht zijn eventuele psychische aandoening”. Casuïstiekbesprekingen, intervisie en moreel beraad kunnen worden ingezet om als arts of verpleegkundige de eigen attitude onder de loep te nemen en om de omgang met patiënten met psychische problemen of ‘niet-coöperatief gedrag’ te verbeteren. De onderzoekers pleiten daarbij voor de inzet van ervaringsdeskundigen.
Aanleiding: uitspraak van College voor de Rechten van de Mens
Aanleiding voor het onderzoek was een uitspraak van het College voor de Rechten van de Mens. Dit College oordeelde op 21 februari 2024 dat er sprake is geweest van discriminatie op grond van psychische problematiek bij een patiënt van Zuyderland Medisch Centrum. Om meer zicht te krijgen op de aard en uitingsvormen van stigmatisering en ongelijke behandeling én om handvatten te krijgen voor verbetering, vroeg het ziekenhuis aan Kenniscentrum Phrenos en Hogeschool Utrecht om onderzoek te doen en aanbevelingen te formuleren.
Verbeteringen: structurele aanpak
Zuyderland Medisch Centrum heeft naar aanleiding van de aanbevelingen van het rapport initiatieven genomen om stigmatisering en ongelijke behandeling van patiënten met psychische problemen voortaan structureel aan te pakken. Kenniscentrum Phrenos en de HU zijn blij dat Zuyderland Medisch Centrum de aanbevelingen van het rapport zo voortvarend heeft opgepakt. De onderzoekers hopen dat andere ziekenhuizen zullen volgen.
