Skip to: Best-practices somatische screening

Kenniscentrum Phrenos website

Best-practices somatische screening

Kenniscentrum Phrenos voert in opdracht van Zorginstituut Nederland een onderzoek uit naar zes goed uitgewerkte en overdraagbare praktijkvoorbeelden (best-practices) op het gebied van somatische screening bij mensen met een ernstige psychische problemen, zoals een schizofrenie spectrum stoornis, in de gespecialiseerde ggz en eerstelijnszorg.
Deze best-practices zullen op een (indien mogelijk) geïntegreerde wijze gepresenteerd worden in een digitale toolkit, die professionals uit de gespecialiseerde ggz en de huisartsenpraktijk ondersteunt in het opzetten, organiseren en uitvoeren van jaarlijkse somatische screenings bij de doelgroep. Daarnaast maakt Kenniscentrum Phrenos een eindrapport met uitgebreidere informatie over de resultaten en het proces omtrent het onderzoek.

Achtergrond project: waarom is dit belangrijk?

Cliënten met een ernstige psychische probleem, en in het bijzonder schizofrenie spectrum stoornissen, hebben naast psychische problemen ook vaak last van lichamelijke problemen. Zo hebben in Nederland meer dan 50% van de cliënten met een schizofrenie spectrum stoornis [1] en 50 tot 69% van de mensen met een ernstige psychisch probleem [2,6] ernstige lichamelijke problemen in de vorm van metabool syndroom. Dit is een substantieel groter aantal dan in de algemene bevolking, waar 28,8% metabool syndroom heeft [3]. Dergelijke somatische problematiek bij mensen met schizofrenie spectrum stoornissen en andere ernstige psychische problemen leidt tot een levensverwachting die 15 tot 20 jaar korter is dan in de algehele bevolking [4,5].
Vanwege de verhoogde kans op ernstige somatische problemen en de verkorte levensverwachting bij mensen met schizofrenie spectrum stoornissen en andere ernstige psychische problemen wordt vanuit de richtlijnen aangeraden om deze doelgroep jaarlijks te screenen op somatische klachten. In de praktijk blijkt dit echter onvoldoende te worden geïmplementeerd, mede door toedoen van knelpunten in de organisatie en handelingsverlegenheid. Om die reden is het van belang om het praktijkveld hierin te ondersteunen via een overzicht van goede voorbeelden en een praktische handreiking rondom de implementatie van somatische screening bij mensen met schizofrenie spectrum stoornissen en andere ernstige psychische problemen.

Uitvoering project: stappenplan

De uitvoering van het project zal plaatsvinden tussen januari en april 2022 en zal uit drie fasen bestaan die hieronder worden beschreven:

Fase 1. Brede inventarisatie praktijkvoorbeelden: We zullen allereerst via een brede inventarisatie een zo compleet mogelijk beeld proberen te krijgen van relevante praktijkvoorbeelden op het gebied van somatische screening via zowel een selectieve als een open uitvraag. De open uitvraag gebeurt via een korte online survey die breed wordt uitgezet. Geschikte praktijkvoorbeelden worden verder uitgediept door middel van een verdiepend interview met de betrokkenen. Daarnaast worden vanuit de verschillende lerende netwerken rondom leefstijl en somatische gezondheid selectief concrete praktijkvoorbeelden geworven, waarover een verdiepend interview met de betrokkenen wordt gehouden.

Fase 2. Keuze, integratie en verdieping best practices: Alle praktijkvoorbeelden uit stap 1 worden geëvalueerd aan de hand van criteria die bepalen in hoeverre de praktijkvoorbeelden voldoen aan het doel van dit onderzoek. Op basis van deze evaluatie maken we een voorstel voor de zes best-practices die het beste aansluiten bij het doel van het onderzoek en onderling inhoudelijk en organisatorisch niet overlappen. Zo proberen we een goede spreiding over verschillende settings binnen de zorg te waarborgen. Vervolgens wordt de selectie van de best-practices definitief gemaakt door mogelijke aanvullende informatie over de best-practice in te winnen bij de betrokken contactpersoon. Indien de inhoud van de best-practices het toelaat, proberen we de verschillende aspecten van alle zes best-practices met elkaar te integreren. Hiermee willen we een overkoepelend beeld creëren van wat er nodig is om een somatische screening binnen de organisatie op te zetten en uit te voeren.

Fase 3. Opstellen eindproducten: Als de zes best-practices definitief zijn geselecteerd en inhoudelijk zijn aangevuld, worden deze best practices verwerkt in twee eindproducten:
1. een digitale toolkit voor professionals met concrete praktijkvoorbeelden en een handreiking voor implementatie voor de professionals en
2. een eindrapport waar de resultaten worden gebundeld en het proces wordt beschreven.

Verwachte resultaten en uitkomsten

Met behulp van dit project willen we een overkoepelend overzicht bieden van verschillende aanpakken en praktijkvoorbeelden die er in het land zijn op het gebied van somatische screening. Daarnaast beogen we een selectie aan te bieden met inspirerende en overdraagbare voorbeelden die het veld optimaal kunnen ondersteunen. De verwachting is dat dit project medio 2022 is afgerond en er rond die tijd deelbare eindproducten zullen verschijnen op de Phrenos website. Mocht u in de tussentijd vragen hebben, dan kunt u contact opnemen met Lars de Winter via Lwinter@kcphrenos.nl.

Literatuur
1. Bruins, J., Pijnenborg, G. H., van den Heuvel, E. R., Visser, E., Corpeleijn, E., Bartels-Velthuis, A. A., … & Jörg, F. (2017). Persistent low rates of treatment of metabolic risk factors in people with psychotic disorders: a PHAMOUS study. The Journal of Clinical P{sychiatry, 78(8), 0-0.
2. Deenik, J., Tenback, D. E., Tak, E. C., Rutters, F., Hendriksen, I. J., & van Harten, P. N. (2019). Changes in physical and psychiatric health after a multidisciplinary lifestyle enhancing treatment for inpatients with severe mental illness: The MULTI study I. Schizophrenia research, 204, 360-367.
3. Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Mileu (RIVM, 2012). Metabool syndroom, naar leeftijd en geslacht. Verkregen via: https://www.rivm.nl/sites/default/files/2018-11/Metabool%20syndroom%20naar%20leeftijd%20en%20geslacht.pdf.
4. Laursen, T. M., Nordentoft, M., & Mortensen, P. B. (2014). Excess early mortality in schizophrenia. Annual review of clinical psychology, 10, 425-448.
5. Hjorthøj, C., Stürup, A. E., McGrath, J. J., & Nordentoft, M. (2017). Years of potential life lost and life expectancy in schizophrenia: a systematic review and meta-analysis. The Lancet Psychiatry, 4(4), 295-301.
6. Noortman, L., De Winter, L. & Deenik, J. (2021). Prevalence and screening of Cardiometabolic Risk factors in Patients with Severe Mental Illness: a Multi-center Cross-sectional Cohort Study. Manuscript in preparation.

Meer informatie? Neem contact op met onze experts.

Back To Top